مطالعات متفرقه (خارج از سیر مطالعاتی)

الصحابه وقتل عثمان

بسم اللّه الرحمن الرحیم

أن طلحه و الزبیر کانا من أشد الناقمین علی سیاسه عثمان و مع أنهما سبقا الناس فی البیعه للإمام علی ( ع ) بعد قتل عثمان، فإن الحرکه الإصلاحیه التی قادها الإمام ( ع ) فی الحیاه الاسلامیه لم تجد هوی فی نفسیهما فبدءا فی العمل للخروج علی الإمام ( ع ) و إثاره المسلمین علیه، فکانت حصیله ذلک فتنه عمیاء کبدت الامه خساره فادحه،حیث أقنعا عائشه بنت أبی بکر بالخروج معهما إلی البصره لقیاده عملیه المعارضه علی علی ( ع ) . و ما دام القوم قد رفعوا قمیص عثمان للمطالبه بدمه، فلننظر موقف القیادات التی تزعمت حرکه المطالبه بدمه،کیف کان موقفها من عثمان نفسه عند ما کان حیا. فقد رووا أن الزبیر کان یقول: اقتلوا عثمان فقد بدل دینکم، فقالوا له: ان ابنک یحامی عنه بالبابو کان ذلک أثناء الحصار الذی فرضه الثائرون علی بیت عثمان فقال الزبیر:«ما أکره أن یقتل عثمان و لو بدئ با بنی،إن عثمان جیفه علی الصراط غدا» ( ۱ ) . و أما طلحه، فقد ذکر المؤرخ الواقدی انه لما قتل عثمان و تذاکروا أمر دفنه و المکان الذی یدفن فیه قال طلحه: «یدفن ب ( دیر سلع ) یعنی مقابر الیهود» ( ۲ ) . و قال ابن أبی الحدید: «کان طلحه أشد الناس تحریضا علی عثمان، و کان الزبیر دونه فی ذلک و روی أن عثمان قال: ویلی علی ابن الحضرمیه یعنی طلحه أعطیته کذا و کذا بهارا ذهبا، و هو یروم دمی، یحرض علی نفسی،اللهم لا تمتعه به،و لقه عواقب بغیه» ( ۳ ) . علی ان الإمام علیا ( ع ) قد طلب إلی طلحه و کان عثمان محاصرا فی بیتهأن یذهب لرد الناس عنه، فقال طلحه: «لا والله، حتی تعطینی بنو امیه الحق من نفسها» ( ۴ ) أی أن ینصاع بنو امیه و هم أقرباء الخلیفه لمطالیب المسلمین الذین طالبوا بإعاده ما نهبه بنو امیه منهم بالظلم و الجور. وأما عائشه بنت أبی بکر و زوج رسول الله ( ص ) ، فقد کانت أشد القوم فی حربها لعثمان،و نظرا لمکانتها المحترمه فی النفوس، فقد کان الرواه و الرکبان یتناقلون فورا ما کانت تتفوه به ضده. فعند ما اشتد الحصار علی عثمان،کانت قد توجهت من المدینه المنوره إلی الحج، فناشدها بعض المسلمین القریبین منها أن تبقی فی المدینه فلعل فی وجودها ما یطفئ شیئا من الثوره القائمه ضد عثمان، و کان مروان بن الحکم علی رأس اولئک المطالبین، فردت علیه عائشه:«یا مروان! وددت و الله أنهأی عثمان فی غراره من غرائری هذه، و أنی طوقت حمله حتی ألقیه فی البحر» ( ۵ ) . کمإ؛ ظظ التقت و هی فی طریقها إلی الحج بالصحابی الجلیل عبد الله بن عباس فنهته عن نصره عثمان قائله:«یا ابن عباس!إن الله قد آتاک عقلا و فهما و بیانا،فإیاک أن ترد الناس عن هذا الطاغیه» ( ۶ ) .کما کان لعائشه موقف مشهور من الخلیفه عثمان أطلقت علی أثره شعارها المعروف: اقتلوا نعثلا فقد کفر. قال الیعقوبی المؤرخ: کان عثمان یخطب، إذ دلت عائشه قمیص رسول الله و نادت: «یا معشر المسلمین !هذا جلباب رسول الله لم یبل، و قد أبلی عثمان سنته. فقال عثمان: رب اصرف عنی کیدهن إن کیدهن عظیم» ( ۷ ) . و قال المؤرخ ابن أعثم: «لما رأت ام المؤمنین اتفاق الناس علی قتل عثمان قالت له: أی عثمان، خصصت بیت مال المسلمین لنفسک، و أطلقت أیدی بنی امیه علی أموال المسلمین، و ولیتهم البلاد، و ترکت امه محمد فی ضیق و عسر، قطع الله عنک برکات السماء و حرمک خیرات الأرض، و لو لا أنک تصلی الخمس، لنحروک کما تنحر الإبل، فقرأ علیها عثمان قوله تعالی: ( ضرب الله مثلا للذین کفروا امرأه نوح و امرأه لوط کانتا تحت عبدین من عبادنا صالحین فخانتاهما فلم یغنیا عنهما من الله شیئا و قیل ادخلا النار مع الداخلین ) » ( ۸ ) . و بذلک کان الخلیفه یعرض بعائشه، فردت هی بإطلاق شعار: «اقتلوا نعثلا فقد کفر» ( ۹ ) ، وتعنی بنعثل الخلیفه عثمان،و نعثل هی کلمه تعنی الذکر من الضباع، والشیخ الأحمق،و یهودیا کان بالمدینه ( ۱۰ ) ،و جمیع تلک المعانی قارصه.

أما عمرو بن العاص، فبعد أن عزله عثمان عن ولایه مصر ( ۱۱ ) ،غضب علیه و خرج یحرض الناس ضد عثمان، و«کان من أشد الناس طعنا علی عثمان ( رض ) ، و قال: لقد أبغضت عثمان و حرضت علیه حتی الراعی فی غنمه» ( ۱۲ ) ، و بلغ فی تحریضه انه وصل إلی أرض فلسطین و بدأ بتحریض الناس علی عثمان ( ۱۳ ) . هذا و قد کنا قد شرحنا موقف معاویه بن أبی سفیان عند ما أرسل مجموعه من الجند لنصره عثمان،إلا أنه أمر قائدهم بالتوقف خارج المدینه، و کان الهدف من ذلک «إنه ینتظر عقبی الصراع …» ( ۱۴ ) . إلا أن مقتل عثمان و مبایعه المسلمین للإمام علی ( ع ) جعل الامور تتخذ مجری آخر،حیث إن عداله علی و تمسکه بالاسلام لا تروق لأولئک الذین اکتنزوا الکنوز و امتلکوا الضیاع و بنوا القصور من أموال المسلمین،فقاموا متحدین لمقاومه عداله الاسلام التی لن تکتفی بحرمانهم مما ألفوه من النهب،بل ستأخذ منهم حتی تلک الأموال التی نالوها بطریقه غیر مشروعه،و جعل اولئک الذین تمنوا الموت لعثمان و حرضوا الناس ضده حتی أودوا بحیاته،جعلهم متحدین یطالبون بدمه،حیث اتفق طلحه و الزبیر و معهما ام المؤمنین عائشه و خرجوا إلی البصره مطالبین بدم عثمان!إنها من الامور التی تدهش اللبیب حقا.

تعلیقات:

۱ – الغدیر / ج ۹ / ص ۱۰۲ و ما بعدها.

۲ – الغدیر / ج ۹ / ص ۹۳،و أضاف ان الطبری قد ذکر ذلک فی تاریخه إلا انه لم یذکر اسم طلحه،و قال بدلا من ذلک: ( قال رجل ) .

۳ – الغدیر / ج ۹ / ص ۹۳٫

۴ – ابن الأثیر / الکامل فی التاریخ / ج ۳ / ص ۱۸۳،شرح ابن أبی الحدید / ج ۱ / ص ۱۶۸، و الغدیر / ج ۹ / ص .۹۱ ۵ الیعقوبی / تاریخ الیعقوبی / ج ۲ / ص ۱۷۶،الأمینی / الغدیر / ج ۹ / ص ۷۸، نقلا عن أنساب الأشراف للبلاذری.و المعنی:انها تمنت لو تضع الخلیفه عثمان فی کیس و تشد رأس ذلک الکیس و تلقیه فی البحر.

۶ – الغدیر / ج ۹ / ص ۷۸،نقلا عن البلاذری و تاریخ الطبری و شرح ابن أبی الحدید.

۷ – الیعقوبی / تاریخ الیعقوبی / ج ۲ / ص .

۸ – ۱۷۵العلامه السید مرتضی العسکری / أحادیث ام المؤمنین عائشه / ص ۱۰۴،نقلا عن تاریخ ابن أعثم،و الآیه هی العاشره من سوره التحریم،انظر تفسیرها فی کتب التفسیر.

۹ – مرتضی العسکری / أحادیث ام المؤمنین عائشه / ص ۱۰۵،و قد نقل ذلک عن تاریخ الطبری و تاریخ ابن أعثم و تاریخ ابن الأثیر،و النهایه لابن الأثیر و شرح ابن أبی الحدید.

۱۰ – انظر معنی الکلمه فی النهایه لابن الأثیر و تاج العروس و لسان العرب و القاموس المحیط .

۱۱ – تاریخ المدینه المنوره / ج ۳ / ص ۱۰۸۸،الطبری / تاریخ الطبری / ج ۳ / ص .

۱۲ – ۳۹۲ تاریخ المدینه المنوره / ج ۳ / ص ۱۰۸۹،الطبری / ج ۳ / ص .

۱۳ – ۳۹۳الطبری / ج ۳ / ص ۳۹۲،انظر الغدیر / ج ۹ / ص ۱۳۵۱۳۹ فقد ذکر مصادر اخری.

۱۴ – عبد الرحمن الشرقاوی / علی إمام المتقین / ج ۱ / ص ۲۰۷،الغدیر / ج ۹ / ص ۱۴۹٫ ۱۵۲ سیره رسول الله و أهل بیته ( ع ) ج ۱ ص ۵۷۰ مؤلف: لجنه التألیف مؤسسه البلا

 

نمایش بیشتر

شبکه بین المللی مطالعات ادیان

اینفورس (شبکه بین المللی مطالعات ادیان)،‌ بخشی از یک مجموعه فعالیت های فرهنگی است که توسط یک گروه جهادی مجازی انجام می شود. این گروه  بدون مرز، متشکل از اساتید، طلاب، دانشجویان و کلیه داوطلبان باایمان و دغدغه مندی است که علاقمند به فعالیت علمی جهادی در عرصه جنگ نرم هستند. شما هم می توانید یکی از اعضای این گروه باشید(اینجا کلیک کنید). فعالیت های سایت زیر نظر سید محمد رضا طباطبایی، مدرس ادیان و کارشناس صدا و سیماست. موضوعات سایت نیز در زمینه سیر مطالعاتی با رویکرد تقویت بنیه های اعتقادی و پاسخ به شبهات است.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن