مطالعات متفرقه (خارج از سیر مطالعاتی)

اپوکریفاى عهد عتیق

معرفت ادیان ، سال اول، شماره سوم، تابستان ۱۳۸۹، ص ۱۶۹ ـ ۱۷۵

معرفی کتاب «اپوکریفاى عهد عتیق»

اپوکریفای عهد عتیق، ترجمه عباس رسول‌زاده، جواد باغبانی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، ۱۳۸۷، چ دوم، زمستان ۱۳۸۷٫

این کتاب مجموعه‏اى از میراث دینى بنى‏اسرائیل است که قدمت آن به بیش از ۲۰۰۰ سال مى‏رسد و بیشتر این کتاب‏ها از حکمت سخن مى‏گویند. چگونگى پدید آمدن آن به شرح زیر است:

فاتح معروف عهد باستان، اسکندر کبیر (۳۳۶ق.م.ـ۳۲۳ق.م.) پس از تسخیر کشورهایى در مشرق‏زمین، کوشید تا فرهنگ یونانى را در آن سرزمین‏ها گسترش دهد. نمونه‏اى از این کوشش‏ها ساختن شهر دانشگاهى اسکندریه در مصر بود که سابقه علمى آن تا عصر حاضر باقى است. این شهر داراى مدارس گوناگون و کتابخانه‏اى بى‏نظیر شد و تمدن یونانى با رنگى جدید در آن رشد کرد و به شکوفایى رسید.

جمعیت اسکندریه پس از چندى به ۰۰۰/۰۰۰/۱ نفر رسید و حدود ده درصد آنان را قوم یهود تشکیل مى‏دادند که مانند دیگران، تحت تأثیر فرهنگ و فلسفه یونان قرار گرفته بودند. آنان در قرن سوم قبل از میلاد، کتاب مقدس خویش را که در زمان‏هاى بعد «عهد عتیق» نامیده شد، از زبان عبرى به زبان یونانى ترجمه کردند. این ترجمه که گفته مى‏شود ۷۲ مترجم در تهیه آن سهیم بوده‏اند، بعدا به «ترجمه سبعینیه»۱ معروف شد. داستان این عمل با شاخ وبرگ فراوان در رساله اَریستیاس آمده است.۲

ترجمه سبعینیه علاوه بر کتاب‏هاى عهد عتیق رساله‏هایى دارد که در متن عبرى عهد عتیق یافت نمى‏شود. تمام یا اکثر آن رساله‏ها را بنى‏اسرائیل در زمان‏هاى بعد نوشته‏اند و فضاى برخى از آنها متأثر از فرهنگ یونانى است. هنگامى که بزرگان یهود در قرن اول میلادى براى تعیین محدوده کتاب آسمانى خود در مکانى به نام «یاوْنه» گرد آمدند، این رساله‏ها را به سبب نداشتن اصل عبرى رد کردند. رساله‏هاى ردشده بعدا «اپوکریفا»۳ یعنى «پنهان» نامیده شد.

از سوى دیگر، مسیحیان بخش مهمى از آن رساله‏ها را ضمن عهد عتیق پذیرفتند و آنها را کتاب‏هاى «قانونى ثانوى»۴ نامیدند. این مجموعه ۱۰ کتاب زیر را در بر دارد: کتاب طوبیت، کتاب یَهودیت، کتاب اِستَر،۵ کتاب حکمت سلیمان نبى، کتاب حکمت یشوع بن سیراخ، کتاب باروک، رساله اِرْمیا، کتاب دانیال نبى،۶ کتاب اول مکابیان و کتاب دوم مکابیان. این کتاب‏ها در کتاب مقدس کاتولیک‏ها و ارتدکس‏ها وجود دارد.

پس از گذشت پانزده قرن بر مسیحیت، رهبران نهضت پروتستان در قرن شانزدهم در الهامى بودن آن کتاب‏ها شک کردند و پس از مدتى، نسخه‏هایى از عهد عتیق که با نسخه عبرى برابر بود و هیچ کتاب اپوکریفایى در آنها وجود نداشت، میان پروتستان‏ها رواج یافت. بنابراین، یهودیان و بیشتر فرقه‏هاى پروتستان آنها را به عنوان کتاب مقدس قبول ندارند، ولى همواره مراجعاتى به کتاب‏هاى اپوکریفایى داشته‏اند. از آنجا که معمولاً پروتستان‏ها به ترجمه، چاپ و انتشار کتاب مقدس در جهان اقدام مى‏کنند، بیشتر نسخه‏هاى کتاب مقدس به زبان‏هاى مختلف فاقد کتاب‏هاى اپوکریفایى است.

تعداد و ترتیب رساله‏هایى از اپوکریفا که مقبول مسیحیان کاتولیک و ارتدکس واقع شده، پیوسته مورد اختلاف بوده است. نسخه‏هاى آنها نیز گوناگون هستند و به همین علت، یکى از محققان غربى مجموعه‏اى به نام «اپوکریفاى موازى»۷ تهیه کرده است که یک تحریر یونانى و هفت ترجمه انگلیسى را در کنار هم (در دو صفحه روبه‏رو) پیش روى خواننده قرار مى‏دهد.

کتاب طوبیت

این کتاب متن ادبى ارزشمندى است که داستانى از زندگى عبرت‏آموز طوبیت و پسرش طوبیا را بیان مى‏کند. در این کتاب از مسائلى همچون ایمان، احترام به پدر و مادر، صدقه، دعا و توکل سخن به میان آمده است. طوبیت و پسرش طوبیا دو تن از بنى‏اسرائیل بودند که آشوریان پس از ویران کردن کشور اسرائیل قدیم در سال ۷۲۲ق.م. ایشان را با گروهى دیگر به نینوا در شمال عراق برده بودند.

از کتاب طوبیت علاوه بر نگارش کوتاه، نگارشى بلند نیز در دست است. از نوع اندیشه‏هاى دینى کتاب و استشهاد آن به کتاب‏هاى انبیاى متأخر معلوم مى‏شود که تألیف آن پس از بازگشت بنى‏اسرائیل از بابِل بوده است. شباهت کتاب حاضر با کتاب حکمت یشوع بن سیراخ که در حدود سال ۱۹۰ق.م. نوشته شده است، ما را به این باور مى‏رساند که این کتاب نیز باید در همان سال‏ها تألیف شده باشد.

کتاب یَهودیت

این کتاب داستان بانوى قهرمانى است که در یکى از جنگ‏هاى بنى‏اسرائیل خود را به اردوگاه دشمن رسانده، فرمانده سپاه دشمن را فریب داد و سرش را برید. او با این شیوه، زمینه شکست سپاهِ گران دشمن را فراهم کرد. این کتاب بیانگر یک رخداد تاریخى نیست، بلکه تنها داستانى است که جنبه تربیتى دارد. در عهد جدید عباراتى یافت مى‏شود که مشابه عبارات کتاب یهودیت است و این نشان مى‏دهد که مسیحیانِ نخستین با این کتاب آشنایى داشته‏اند.

مؤلف کتاب یهودیت ناشناخته است و بسیارى بر این عقیده‏اند که کتاب به یکى از زبان‏هاى سامى بوده و در روزگار مکابیان شکل نهایى خود را به دست آورده است. نسخه‏اى که هم‏اکنون در دست است و متن اصلى به حساب مى‏آید، به زبان یونانى است و شواهد نشان مى‏دهد که از یک متن سامى ترجمه شده است.

،

کتاب استر داستان بانویی ایرانی را میآورد که با تدبیر، قوم خود را از نابودی نجات داد. این کتاب حوادثی را بیان می­کند که عید فوریم یادآور آنهاست و همه را به توبه و تضرع به درگاه خداوند فرا می­خواند. متن عبری کتاب بخشی از کتاب مقدس رسمی است، ولی نگارش یونانی آن شش قطعه اپوکریفایی دارد که به ۱: ۱، ۳: ۱۳، ۴: ۱۷، ۵: ۵، ۸: ۱۲ و ۱۹: ۳ افزوده شده است. در گذشته می­پنداشتند داستان استر در دربار اردشیر دراز دست روی داده است، اما امروزه آن را به دربار خشایارشا نسبت می­دهند؛ زیرا نام اردشیر در عهد عتیق ارتخشستا (نحمیا ۲: ۱) است که برخی سنگ­نبشته­های باستانی نیز به آن گواهی می­دهند، ولی کتاب استر از اخشورش نام می­برد که تلفظ دیگری برای نام خشایارشا است. نویسنده کتاب شناخته شده نیست. برخی آن را به مردخای مذکور در داستان و برخی دیگر به عزرای کاتب نسبت می­دهند.

کتاب حکمت سلیمان نبی

کتاب دیگرى از این مجموعه در ترجمه سبعینیه «حکمت سلیمان» و در ترجمه ولگاتا «حکمت» نامیده شده است. بعضى از پدران کلیسا مانند اوریجن، جروم و آگوستین در انتساب این کتاب به سلیمان نبى تردید کرده‏اند. آنان بر این باورند که نویسنده ناشناس کتاب از اشتهار سلیمان به حکمت استفاده کرده و نام او را بر کتاب خود نهاده است.

با رشد فرهنگ یونانی و گسترش یونانی­مآبی در جامعه یهود این پرسش مطرح شد که آیا قوم یهود اندک اندک از آیین توحیدی پدران خود دور نشده و آداب و رسوم آنان را کنا نگذاشته­اند؟ آیا بنی­اسرائیل فریفته تمدن یونان نشده­اند؟ در این صورت آیا نباید با راهکاری جدید فرهنگ و ایمان یهودی را به زبان روز یعنی یونانی به جامعه دینی شناساند و آن را رواج داد و بر آن پای فشرد تا در اعماق جان­ها جای گیرد؟ این دغدغه­ها غیرت دینی یک یهودی فرهیخته را برانگیخت تا کتاب حکمت را بنگارد. از لا­به­لای کتاب به دست می­آید که هدف نویسنده کتاب تقویت ایمان یهودیانی است که در اجتماعی بت­پرست زندگی می­کردند و بیم آن می­رفت که فرهنگ توحیدی خود را آرام آرام از دست بدهند و دچار استحاله فرهنگی شوند.

نویسنده این کتاب یک یهودى است که ایمان خود را با فلسفه و حکمت یونان آمیخته است. ویژگى‏هاى متن یونانى کتاب نشان مى‏دهد که از عبرى ترجمه نشده و از ابتدا به یونانى تألیف شده است.

کتاب حکمت سلیمان به ما مى‏آموزد که حکمت حق و صحیح از جانب خدا مى‏آید و هر مؤمنى باید به دنبال حکمت برود. این کتاب از رستاخیز مردگان و جزاى اعمال نیک و بد سخن مى‏گوید.

برخى دانشمندان اعتقاد دارند که این کتاب نزدیک یک قرن پیش از میلاد در اسکندریه نوشته شده است.

کتاب حکمت یشوع بن سیراخ

این کتاب مجموعه دیگرى از سخنان حکمت‏آمیز و مانند کتاب امثال سلیمان است. فرهنگ یونانى که پس از اسکندر کبیر گسترش فراوانى یافته بود، بر یهودیت، مانند ادیان و فرهنگ‏هاى دیگر، تأثیر فراوانى گذاشت. یشوع بن سیراخ که از این تأثیر نگران بود، به دفاع از آداب و رسوم دین یهود برخاست. وى که به حکمت روى آورده و در آن غوطه‏ور شده بود، کتابى را در حدود سال ۱۹۰ق.م. به صورت اشعار دوبیتى به زبان عبرى تدوین کرد تا مردم را با حکمت و شریعت خدا آشنا کند.

اکنون هیچ نسخه‏اى از این کتاب به زبان عبرى در دسترس نیست، اما نوه مؤلف نسخه کاملى از آن را در سال ۱۳۲ق.م. به یونانى ترجمه کرده و بر آن مقدمه‏اى نوشته که تا این زمان باقى است.

کتاب باروک

باروک در زبان عبری به معنای مبارک نام دوست صمیمى و منشى ارمیاى نبى است. کتاب باروک از حوادثى سخن مى‏گوید که هنگام جلاى بابل (۵۸۷ق.م.) رخ داده است. مطالعه این کتاب مى‏فهماند که باروک آن را براى کسانى که در اورشلیم باقى مانده بودند، فرستاده است؛ اما وجود تفاوت‏هاى آشکار بین منقولات این کتاب و منقولات کتاب‏هاى تاریخى عهد عتیق درباره ویرانى اورشلیم و جلاى بابل، انتساب این کتاب را به باروک منشى ارمیا ضعیف مى‏کند. به نظر مى‏رسد مؤلف به روایاتى که درباره تسلط نبوکدنصّر بر اورشلیم و اسارت بابل وجود داشته، نظر انداخته و با حذف و اضافات خود، مطالبى را گرد آورده است. از این رو، برخى بر این باورند که کتاب باروک از کتاب‏هاى گوناگون یهود گرد آمده است. با وجود این، معمولاً کتاب حاضر را به باروک منشى ارمیا نسبت مى‏دهند.

تعیین زمان تدوین کتاب باروک کار مشکلى است؛ زیرا بخش‏هاى گوناگون این کتاب در زمان‏هاى مختلف نگارش یافته است. گفته مى‏شود کتاب باروک در نیمه دوم از قرن دوم قبل از میلاد شکل نهایى خود را به دست آورده است.

رساله ارمیا

در برخى نسخه‏ها، رساله ارمیا به عنوان فصل ششم کتاب باروک آمده است. این رساله از عجز و ناتوانى بت‏ها سخن مى‏گوید و موحدان را به مبارزه با بت‏پرستى فرا مى‏خواند. ارمیا شش قرن پیش از میلاد مى‏زیست و این رساله کوتاه را براى یهودیانى که در آستانه تبعید به بابل بودند، فرستاد. اما بسیارى بر این عقیده‏اند که نگارش آن به قرن دوم پیش از میلاد باز مى‏گردد و براى یهودیانى که در انطاکیه پایتخت سلوکیان مى‏زیستند، فرستاده شده است. در آن زمان، یهودیان انطاکیه به سبب ایمان خویش مورد آزار بت‏پرستان قرار مى‏گرفتند.

کتاب دانیال نبی

این کتاب میان کتاب‏هاى عهد عتیق در نوع خود بى‏نظیر است و همچون کتاب مکاشفه یوحنّا در عهد جدید صبغه مکاشفه‏اى دارد. متن عبرى این کتاب بخشى از کتاب مقدس رسمى است، ولى در نگارش یونانى آن سه قطعه اپوکریفایى یافت مى‏شود. نخستین قطعه پس از ۳: ۲۳ قرار مى‏گیرد و دو قطعه دیگر فصل‏هاى سیزدهم و چهاردهم کتاب را تشکیل مى‏دهند.

کتاب دانیال با این‏که در ترجمه‏هاى کتاب مقدس در ضمن کتب انبیا قرار گرفته، متأخرترین کتاب عهد عتیق رسمى است و گفته مى‏شود که در نیمه دوم قرن دوم قبل از میلاد نوشته شده است.

کتاب اول مکابیان

دو کتاب مکابیان از قهرمانى‏هاى یهود براى حفظ دین خود در دوره ستم یونانیان مشرک سخن مى‏گویند. نام کتاب‏هاى مکابیان به قهرمان انقلابى بنى‏اسرائیل، یهوداى مکابى و برادران و یاران او باز مى‏گردد. سلوکیان که جانشینان اسکندر مقدونى بودند، فرهنگ یونانى را در قلمرو خویش ترویج کردند. آنان بنى‏اسرائیل را واداشتند تا از شریعت خود دست بردارند و از آداب و رسوم یونانیان پیروى کنند. یکتاپرستان آن قوم با مقاومت سرسختانه خود در برابر این تهاجم حماسه‏هاى جاویدى آفریدند.

کتاب اول مکابیان بیانگر تاریخ مبارزات آن قوم موحّد با فرهنگ مهاجم یونانى بین سال‏هاى ۱۷۵ق.م.ـ۱۳۴ق.م. است. براى اهمیت این کتاب همین بس که گفته مى‏شود لوتر از رسمى نبودن آن متأسف بود.

نام نویسنده کتاب اول مکابیان بر ما پوشیده است، ولى معلوم مى‏شود که این کتاب ابتدا به عبرى نوشته شده و پس از ترجمه به یونانى، نسخه عبرى آن از بین رفته است. تاریخ تدوین کتاب به حدود سال ۱۰۰ق.م. برمى‏گردد.

کتاب دوم مکابیان

این کتاب حوادث سال‏هاى ۱۷۶ق.م.ـ۱۶۱ق.م. را در بردارد و به موازات کتاب اول مکابیان است، به این معنا که هر یک از این دو کتاب برخى از رویدادها را با تفصیل بیشترى مى‏آورد. داستان شهادت الیعازار و هفت برادر و مادر قهرمانشان فقط در کتاب دوم مکابیان (فصول ۶ و ۷) یافت مى‏شود. این کتاب از ابتدا به زبان یونانى نوشته شده و تاریخ نگارش آن به اوایل قرن دوم پیش از میلاد باز مى‏گردد

http://marefateadyan.nashriyat.ir/node/44

برچسب ها
نمایش بیشتر

شبکه بین المللی مطالعات ادیان

اینفورس (شبکه بین المللی مطالعات ادیان)،‌ بخشی از یک مجموعه فعالیت های فرهنگی است که توسط یک گروه جهادی مجازی انجام می شود. این گروه  بدون مرز، متشکل از اساتید، طلاب، دانشجویان و کلیه داوطلبان باایمان و دغدغه مندی است که علاقمند به فعالیت علمی جهادی در عرصه جنگ نرم هستند. شما هم می توانید یکی از اعضای این گروه باشید(اینجا کلیک کنید). فعالیت های سایت زیر نظر سید محمد رضا طباطبایی، مدرس ادیان و کارشناس صدا و سیماست. موضوعات سایت نیز در زمینه سیر مطالعاتی با رویکرد تقویت بنیه های اعتقادی و پاسخ به شبهات است.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن