سیر فکر معاصر ایرانی

روشنفکری حوزوی با تمجید از بنی امیه!

نقدی بر مصاحبه جناب آقای واعظ زاده خراسانی در مجلّه حوزه

توسط:

استاد سید محمد حسینی قزوینی

جناب آقای واعظ زاده خراسانی در مصاحبه با مجلّه حوزه (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی، شماره ۱۴۱) مطالبی را در تمجید از بنی امیّه و فتوحات آنان آورده و مدّعی شد که تمسّک به قرآن و عترت نشانه جمود فکریِ حوزه های علمیه است! این مطالب قلب هر انسان منصفی را که آگاه به تاریخ اسلام و سرنوشت حدیث در گذر زمان باشد، به رنج می افکند.

البته این گونه هجمه، به مسلّمات عقاید شیعه از سوی این بزرگوار تازگی ندارد; چرا که در گذشته ای نه چندان دور در مصاحبه اش با مجلّه «هفت آسمان» (شماره ۹ و ۱۰) مطالبی را بر خلاف فرهنگ مسلّم و قطعی تشیّع مطرح کرد که برخی از استادان و بزرگان حوزه در شماره بعدی همان مجلّه پاسخ های کوبنده ای به وی دادند.

پس از گذشت کمتر از دو سال در مصاحبه دیگرش با «فصلنامه نهج البلاغه» (شماره ۴ و ۵) با شدّت بیشتر به مسلّمات فرهنگ شیعه توهین کرد و سخنانی را در اثبات مشروعیّت خلافت شیخین از طریق ترتّب و یا ضرورت بیان نمود که پاسخی از سوی این جانب (نگارنده این مقاله) در شماره بعدی همان فصلنامه به وی داده شد.

پاسخ مفصّل به سخنان ایشان را در فصلنامه نهج البلاغه، شماره ۶ و سایت valiasr-aj.com مطالعه فرمایید.

انتظار این بود که جناب آقای واعظ زاده به پاسخ هایی که بر سخنان بی پایه اش در گذشته دریافت کرده بود، ملاحظه می کرد و دیگر بر عقاید مسلّم شیعه هجمه نمی نمود; ولی چه باید کرد که ما متأسّفانه گذشته خود را آیینه عبرت خویش قرار نمی دهیم.

امام علی علیه السلام می فرماید:

ما أکثر العبر وأقل الاعتبار.

نهج البلاغه، خطبه ۱۰۶ و حکمت شماره ۲۹۷٫

و یا در جایی دیگر آن حضرت می فرماید:

أفضل العقل الاعتبار… وأکبر الحمق الاغترار.

غرر الحکم، ح ۳۲۷۳، ۴۳۵۱ و ۷۲۲۷٫

شکی نیست که سخنان ایشان، جز ایجاد فتنه در حوزه های علمی و جریحه دار کردن احساسات و عواطف میلیون ها شیعه پای بند به فرهنگ اهل بیت(علیهم السلام) و بهانه دادن به دست وهّابیان و مخالفان شیعه در جهت ایجاد اختلاف در میان امّت اسلامی است، نتیجه ای بر نداشته است!

در این گفتار، بر آنیم که برخی از سخنان ایشان را با توجه به حقایق مسلم دینی و واقعیت های تاریخی به نقد بکشیم.

۱ ـ تمجید از بنی امیّه!

جناب آقای واعظ زاده خراسانی در تمجید از بنی امیّه می گوید:

وقتی به اسپانیا سفر می کنیم و آن مظاهر اسلامی را در آن جا مشاهده می کنیم، ذهنمان به این نکته معطوف می شود که همین بنی امیّه از آخر سده اوّل و اوّل سده دوم هجری رفتند و آن جا را فتح کردند و بالاترین تمدّن اسلامی را در آن جا به وجود آوردند … این ها جلوه های تمدن اسلامی و مفاخر تمامی مسلمانان است …آنان با چنان تدبیرها و از جان گذشتگی ها و با چنین عقیده های محکم و استواری این فتوحات را به دست آوردند.

مجلّه حوزه، شماره ۱۴۱، ص ۲۴٫

آیا ساختمان های مجلّل نشانه مظاهر اسلامی است؟

اگر مراد آقای واعظ زاده از مظاهر و تمدّن اسلامی، ساختمان های مجلّل و مساجد باشکوه است، در پاسخ می گوییم: این چنین تمدّن اسلامی با فلسفه هدف بعثت انبیا علیهم السلام که گسترش عدالت اجتماعی، تربیت معنوی جامعه بشری و احیای مظاهر الهی و انسانی بود منافات دارد; چنان که قرآن در این باره می فرماید:

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا للهِِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُمْ لِمَا یُحْیِیکُمْ. انفال (۸)، آیه ۲۴٫

وانگهی اگر کاخ های مجلل مایه افتخار باشد پس باید به کاخ های مجلل کورش و داریوش در تخت جمشید، کاخ های باشکوه بهرام گور و بخت النصر و کاخ های با عظمت آشوربانی پال دوم (حدود ۶۵۰ قبل از میلاد) از پادشاهان آشور در نینوا به عنوان برگ افتخار تاریخ یاد نمود!

و از قوم ماد از اقوام قدیم آریائی ها که از سرزمین یخبندان سیبری شوروی به قفقاز آمده و از آن طریق وارد خاک ایران شدند و در شهرهای مختلف این مملکت، کاخ های مجللی ساختند تجلیل نمود و به اهرام فراعنه در مصر و ساختن کاخ های مجلل پر زرق وبرق فرعون ها هم باید افتخار نمود!!

۲ ـ تجلیل از «مدینه الزهراء» تفرجگاه اموی!!

آقای واعظ زاده با تجلیل از یکی از خلفای بنی امیّه در ترسیم تمدّن و فرهنگ اسلامی اموی در اندلس از «مدینه الزهراء» یاد کرده، می گوید:

در اطراف قرطبه، یکی از خلفای بنی امیّه، به اسم زنش، شهری به نام «مدینه الزهراء» درست کرده است… اینها جلوه های تمدّن اسلامی و مفاخر برای تمامی مسلمانان است.

مجلّه حوزه، شماره ۱۴۱، ص ۲۴٫

آیا مدینه الزهراء از مفاخر اسلام است یا…؟

از جناب آقای واعظ زاده می پرسیم: آیا هدف آنان از ایجاد تمدّن و ساختن بناهای مجلّل، و ساختن «مدینه الزهراء»، نشر فرهنگ اسلامی بود یا رسیدن به آمال و آروزوهای نفسانی خویش و مرکزی بود برای عیش و نوش خلیفه اموی؟

ذهبی در توصیف این شهر می نویسد:

ناصر بن محمّد اموی، این شهر را به صورت دایره ساخت و برای آن سی صد برج قرار داد; ایوان های آن از سنگ یک تکّه بوده است. و این شهر را سه قسمت کرد; قسمتی که در کنار کوه بود به صورت قصر ساخت; و قسمت دوم را محلّ سکونت غلامان و خدّام که دوازده هزار نفر بودند و کمر بند طلا داشتند و هنگامی که او سوار بر مرکب می شد با او همراه می شدند، قرار داد.

و قسمت سوم باغ های زیر قصر بود که جایگاهی مشرف بر این باغ ها درست کرد و ستون های آن را با طلا پوشانید و با یاقوت و زمرّد و لؤلؤ زینت کرد و کف آن را با مرمر نقش دار تزیین نمود و در مقابل آن، دریاچه ای دایره ای شکل درست کرد و آن را با جیوه پر کرد که نور از آن در جایگاه منعکس می شد!

سیر أعلام النبلاء، ج ۸، ص ۲۶۷٫

حموی، از عالمان بلند آوازه اهل سنّت درباره مدینه الزهراء می نویسد:

زهراء شهر کوچکی است نزدیک قرطبه در اندلس که آن را ناصر بن محمّد اموی در دوران سلطنت خویش به عنوان تفرّج گاه بنا کرد «وأنفق فی عمارتها من الأموال ما تجاوز فیه عن حد الإسراف» و برای ساخت این شهر آن قدر مال خرج کرد که از حدّ اسراف گذشت!

معجم البلدان، ج۳، ص۱۶۱٫

زرکلی، از عالمان برجسته وهّابی در شرح حال سازنده «مدینه الزهراء» می نویسد:

ناصر اموی… از بنی امیّه نخستین کسی است که لقب خلافت را در اندلس به خود اختصاص داد … ]وی [پنجاه سال و شش ماه حکومت کرد و بسیار بر حکومت حریص بود. به او خبر رسید که فرزند او عبد اللّه خود را برای به دست گرفتن خلافت آماده کرده و اطرافیان او نیز از او پیروی کرده اند. دستور داد او را دست گیر کرده به زندان انداختند; تا این که در روز عید قربان سال ۳۳۹ هجری فرزندش عبد اللّه را احضار کرد

وأمر ابنه أن یضطجع له فاضطجع، فذبحه بیده، والتفت إلی خواصّه فقال: هذا ضحیتی فی هذا العید، ولیذبح کلّ منکم أضحیته، فاقتسموا أصحاب عبد اللّه، فذبحوهم عن آخرهم

و دستور داد او را خواباندند و با دست خویش سر او را از بدن جدا کرد و به نزدیکان خویش رو کرد و گفت: این قربانی من در روز عید بود; هر کدام از شما نیز در این عید باید قربانی کنید; آن گاه آن ها، طرف دارانِ عبد اللّه را میان خویش تقسیم کرده و تا آخرین نفرشان را سر بریدند!

زرکلی، الأعلام، ج ۳، ص ۳۲۴٫

و جای بسی تعجّب و تأسف است که وقتی عالمان سنّی از این شهر به عنوان تفرّجگاه یاد می کنند و می گویند: در ساخت این شهر، فراتر از اسراف خرج شده است و سازنده این شهر جنایت گری است که حاضر شد فرزند خود را سر ببرد، ولی یک عالم شیعی به تمجید از این شهر و سازنده آن می پردازد!

۳ ـ سخن از عقیده های محکم و استوار بنی امیه!!:

آقای واعظ زاده می گوید:

«وقتی به اسپانیا سفر می کنیم و آن مظاهر اسلامی را در آن جا مشاهده می کنیم . . . آنان با چنان تدبیرها و از جان گذشتگی ها و با چنین عقیده های محکم و استواری این فتوحات را به دست آوردند.

مجلّه حوزه، شماره ۱۴۱، ص ۲۴٫

آیا بنی امیّه عقیده های محکمی داشتند؟

الف: بنی امیّه مظهر کفر:

در پاسخ می گوئیم: اگر مراد ایشان از مظاهر اسلامی، نشر معارف اسلامی است، که باید گفت: بنی امیّه و در رأس آنان ابوسفیان و معاویه در اصل به اسلام ایمان نیاورده بودند تا ناشر فرهنگ اسلامی باشند. امیر مؤمنان علیه السلام با صراحت در این باره می فرمایند:

فَوَ الَّذِی فَلَقَ الْحَبَّهَ وَ بَرَأَ النَّسَمَهَ مَا أَسْلَمُوا وَ لَکِنِ اسْتَسْلَمُوا وَ أَسَرُّوا الْکُفْرَ فَلَمَّا وَجَدُوا أَعْوَاناً عَلَیْهِ أَظْهَرُوهُ

قسم به خدایی که دانه را شکافت و پدیده ها را آفرید، آنان اسلام را نپذیرفتند، بلکه به ظاهر تسلیم شدند و کفر خود را پنهان داشتند، آن گاه که یاورانی یافتند آن را آشکار ساختند.

نهج البلاغه، نامه ۱۶٫

به نقل علمای اهل سنت، عمّار نیز به تبعیّت از امام علی علیه السلام همین سخن را در جنگ صفین بیان می کند.

ر.ک: مجمع الزوائد، ج ۱، ص ۱۱۳٫

سیوطی از استوانه های علمی اهل سنت در تفسیر آیه شریفه «أَلَمْ تَرَی إِلَی الَّذِینَ بَدَّلُوا نِعْمَهَ اللهِ کُفْراً…»;( ابراهیم (۱۴)، آیه ۲۸) از خلیفه دوم عمر بن خطاب نقل می کند که گفته است:

قال: هما الأفجران من قریش بنو المغیره وبنو أمیّه.

الدرّ المنثور، ج ۴، ص ۸۴٫ فتح الباری، ج ۷، ص ۲۳۵ حاکم نیشابوری به صحت روایت صراحت دارد. ر.ک: مستدرک، ج ۲، ص ۳۵۲٫

مراد از این آیه: قبیله بنی مغیره و بنی امیّه هستند، اما از شرّ بنی مغیره در جنگ بدر خلاصی یافتید ولی جامعه اسلامی تا مدّت ها گرفتار بنی امیّه خواهد بود.

ب: دیدگاه امام خمینی و اسلام زدایی بنی امیه:

امام خمینی (قدس سره) در مصاحبه پرفسور الگار آمریکایی فرمودند:

مع الاسف بعد از صدر اول یک مدت کمی، دیدید در تاریخ که بنی امیه با اسلام چه کردند … بنی امیه آمدند، همان عروبت را گرفتند که اگر آنها موفق شده بودند اسلام را متبدل می کردند … آن ها می خواستند که این عروبت جاهلیت زنده بشود حالا هم گاهی وقت ها در بعضی از این نقاطی که هستند عرب ها، بعضی از سرانشان همین معنا را ادعا می کنند که ما می خواهیم آن عروبت اموی یعنی آن عروبت جاهلیت … زنده بشود.

صحیفه نور، ج ۱۱، ص ۱۲۵، تاریخ ۷/۱۰/۵۸٫

ج: نظر شهید مطهّری درباره فتنه بنی امیه:

شهید مطهری ـ بعد از این که صراحت دارد: ابو سفیانی که کفرش صریح و روشن است، معاویه همان ابو سفیان است می نویسد:

علی می گوید: بزرگ ترین فتنه ای که من بعد از خودم می ترسم و بیم آن را دارم، فتنه بنی امیّه است، من می بینم که در آینده بنی امیّه، وضع شما در مقابل آنها وضع ارباب و برده خواهد بود، با شما مانند بردگان رفتار می کنند».(مرتضی مطهّری، پانزده گفتار، ص ۱۳۲)

د: قرآن، بنی امیّه را شجره ملعونه می داند:

آقای واعظ زاده که استناد به قرآن و عترت را نشانه جمود می داند و تمسّک به کتاب و سنّت و احادیثی که در کتاب های اهل سنّت آمده را روشن فکری برمی شمارد، آیا می داند که در کتاب و سنّت، از بنی امیّه به عنوان یک فتنه و شجره ملعونه نام برده می شود؟!

سیوطی، مفسّر مشهور اهل سنّت می نویسد:

رأی رسول اللّه صلی الله علیه وسلم بنی أمیّه علی المنابر فساءه ذلک فأوحی اللّه إلیه إنّما هی دنیا أعطوها فقرّت عینه وهی قوله: «وَ مَا جَعَلْنَا الرُّءْیَا الَّتِی أَرَیْناکَ إِلاَّ فِتْنَهً لِّلنَّاسِ» ( اسراء (۱۷)، آیه ۶۰) یعنی بلاء للناس

رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم در عالم خواب بنی امیّه را بر فراز منبرش مشاهده نمود و این خواب حضرت را بسیار غمگین ساخت، خداوند با فرستادن وحی اعلام فرمود که این قضیه مربوط به چند روز دنیای زودگذر آنان است، به دنبال آن، حضرت خوش حال شد.

الدرّ المنثور، ج۴، ص۱۹۱; دلائل النبوّه، ج۶، ص۵۰۹; مختصر تاریخ دمشق، ج۱۹، ص ۲۴; تفسیر سمرقندی، ج ۲، ص ۳۱۸; تفسیر ثعلبی، ج ۶ ، ص ۱۱۱; تفسیر آلوسی، ج ۱۵، ص ۱۰۷; مناقب علی بن أبی طالب(علیه السلام) وما نزل من القرآن فی علی(علیه السلام)، ص ۱۶۴ و … .

قرطبی، مفسّر بلند آوازه اهل سنّت می نویسد:

إنّ رسول اللّه (صلی الله علیه وسلم) کان یری بنی أمیّه ینزون علی منبره نزو القرده ، فاغتم لذلک ، وما استجمع ضاحکاً من یومئذ حتی مات (صلی الله علیه وسلم) فنزلت الآیه مخبره أن ذلک من تملکهم وصعودهم یجعلها اللّه فتنه للناس وامتحاناً

تفسیر قرطبی، ج ۱۰، ص ۲۸۳; الدرّ المنثور، ج ۴، ص ۱۹۱; تفسیر الآلوسی، ج ۱۵ ، ص ۱۰۷; محرّر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، ج ۳، ص ۴۶۸; تفسیر ثعلبی، ج ۶ ، ص ۱۱۱; عمده القاری، ج ۱۹، ص ۳۰ و ج ۲۳، ص ۱۵۷ و …

پیامبر خدا صلی الله علیه وآله وسلم در عالم رؤیا دیدند که بنی امیّه همانند میمون از پلّه های منبرش بالا می روند، به همین جهت ناراحت شد و تا آخرین لحظه حیات خویش از این غصّه، خنده بر لب های مبارکش ننشست. از این رو، آیه نازل شد که بنی امیّه عامل فتنه و وسیله آزمایش و امتحان مردم خواهند بود.

ابن جوزی می نویسد:

پیامبر گرامی در خواب دید که گروهی بر فراز منبر او نشسته اند و این خواب موجب ناراحتی حضرت شد و در این قضیّه آیه شریفه «وَالشَّجَرَهَ الْمَلْعُونَهَ فِی الْقُرْآنِ» نازل شد.

زاد المسیر، ابن الجوزی، ج۵ ص۵۴ .

هـ : نظر امام خمینی (قدس سره) در باره شجره خبیثه بنی امیه

امام خمینی (قدس سره) در پیامی که به مناسبت دهه فجر، فرمودند:

دشمنان آنان (ملت ایران) راه پیشوایان و اعقاب شجره خبیثه بنی امیه و یزیدان ـ علیهم لعنه اللّه ـ را برگزیده اند و هدفی جز محو آثار رسالت و اثبات و تحکیم شعار پوسیده «لاخبر جاء ولا وحی نزل» را دنبال نمی کنند، چرا که از یزیدیان انتظاری جز این نیست.

صحیفه نور ج ۲۰ ص ۶۰، تاریخ ۱۶/۱۱/۶۵٫

و: دیدگاه شهید مطهّری درباره شجره ملعونه بنی امیّه

شهید مطهّری که از دیدگاه آقای واعظ زاده روشن فکر معتدل است، در رابطه با شجره ملعونه این چنین می گوید:

پیغمبر اکرم در عالم رؤیا این صحنه را دید و ناراحت شد، جبرئیل امین برای او تفسیر کرد: اینها بنی امیّه هستند که بعد از تو بر سرنوشت امّت اسلام مسلّط خواهند شد، ولی به این شکل مسلّط می شوند که می دانند با شعارهای سابق، با نام بت پرستی، با نام هُبَل، لات و عُزّی دیگر با اسلام نمی شود مبارزه کرد; شعارهای اسلامی را کاملاً حفظ می کنند، بانگ اللّه اکبر بالای مأذنه ها گفته خواهد شد، نماز جمعه و جماعت در مساجد خوانده خواهد شد، جهاد اسلامی و مبارزه با کفّار در خارج مرزهای اسلامی هم به ظاهر خواهد بود، امّا آن حقیقت و روح اسلام که إیمان واقعی است، خداست، حقیقت است، و در داخل جامعه اسلامی عدالت و انصاف و انسانیّت و عدم تبعیض است، این ها که روح و باطن اسلامی است به وسیله اینها از بین خواهد رفت; کارشان است که این حقایق و روح ها را از اسلام بگیرند و اسلام را به صورت یک پوسته بدون هسته و یک ظاهر بدون باطن و یک هیکل توخالی دربیاورند و آن وقت دیگر این ظاهر هم باقی نخواهد ماند.

پانزده گفتار، ص ۲۹۳ ـ ۲۹۴٫

بنی امیّه در آیینه سنّت

الف: بنی امیّه، سرسخت ترین دشمنان پیامبر(صلی الله علیه وآله):

ابو یعلی می نویسد:

عن أبی برزه، قال: أبغض الأحیاء إلی رسول اللّه (صلی الله علیه وسلم) بنو أمیّه وثقیف و بنو حنیفه

از ابو برزه نقل شده که گفت: مبغوض ترین مردم نزد رسول خدا بنی امیّه، ثقیف و بنو حنیفه بودند.

مسند ابو یعلی، ج ۱۳، ص ۴۱۷٫

حاکم نیشابوری بعد از نقل این حدیث می گوید: این حدیث طبق شرایطی که بخاری و مسلم در صحّت روایت قائلند، صحیح است.

المستدرک، ج ۴، ص ۴۸۰ – ۴۸۱٫

ذهبی نیز در همان صفحه بر صحّت روایت، شهادت داده است.

هیثمی نیز گفته است:

ورجالهم رجال الصحیح غیر عبد اللّه ابن مطرف بن الشخیر وهو ثقه.

مجمع الزوائد، ج ۱۰، ص ۷۱٫

طبرانی از علمای بزرگ اهل سنت همین قضیه را از عمران حصین نقل کرده است.

المعجم الکبیر، ج ۱۸، ص ۲۲۹٫

ب: بنی امیّه سرمنشأ تمام بدبختی های امّت اسلامی

متّقی هندی می نویسد:

عن علی علیه السلام: لکلّ أمّه آفه وآفه هذه الأمه بنو أمیّه

امیر مؤمنان(علیه السلام) فرمود: هر امّتی آفتی دارد و آفت امّت اسلامی بنی امیّه هست.

کنز العمّال، ج ۱۱، ص ۳۶۴، ح ۳۱۷۵۵٫

ج: بنی امیّه شرورترین قبایل عرب

ابن حجر مکی می نویسد:

بسند حسن أنّه (صلی الله علیه وسلم) قال: شر قبائل العرب: بنو أمیّه وبنو حنیفه وثقیف

در حدیث حسن از پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله وسلّم نقل شده که فرمود: بدترین قبایل عرب بنی امیّه، بنو حنیفه و ثقیف است.

تطهیر الجنان واللسان: ۳۰ .

د: بنی امیّه، عامل کشتار اهل بیت(علیهم السلام)

حاکم نیشابوری می نویسد:

از ابو سعید خدری از پیامبر اکرم نقل می کند که فرمود: قال رسول اللّه (صلی الله علیه وسلم): إنّ أهل بیتی سیلقون من بعدی من أمّتی قتلاً وتشریداً وإنّ أشد قومنا لنا بغضاً بنو أمیّه وبنو المغیره وبنو مخزوم; اهل بیت من، به دست امّتم کشته و آواره خواهند شد، از میان خویشان من، بنی امیّه، بنی مغیره و بنی مخزوم سخت ترین دشمنی و کنیه را نسبت به ما خواهند داشت.

حاکم نیشابوری، بعد از نقل این حدیث می گوید: سند این حدیث صحیح است ولکن بخاری و مسلم ذکر نکرده اند.

المستدرک، ج ۴، ص ۴۸۷ – ۴۸۸ و کنز العمّال، ج ۱۱، ص ۱۶۹٫

دیدگاه علمای اهل سنت در باره بنی امیه

الف: دل های مسلمانان لبریز از کینه حاکمان اموی:

محمد ابوزهره استاد دانشکده حقوق دانشگاه الازهر مصر و از نویسندگان جهان اسلام، می نویسد:

ولقد زاد القلوب بغضاً لحکام الأمویین ما کانوا یحاولون به من الغض من مقام علی رضی الله عنه ، فقد کان ذلک دیدنهم واستوی فی ذلک السفیانیّون والمروانیّون…

دل ها از کینه حاکمان اموی لبریز شده است ; چرا که آنان مقام و جایگاه علی (علیه السلام) را که پیشوای هدایت و ایثار بود نادیده گرفتند و سنّتی را پی ریزی کردند که سفیانی ها و مروانی ها هم بعد از آنان این روش ناپسند را ادامه دادند. معاویه روش زشتی را که همان ناسزاگوئی به علی (علیه السلام) در منابر را پی ریزی کرد… و این کار زشت در طول حکومت امویان جز زمان عمر عبد العزیز، ادامه داشت.

الإمام زید ، ص۱۰۲ ، ط دار الفکر العربی ، مصر .

ب: بنی امیه و محو آثار و فضائل امیر مؤمنان (علیه السلام):

شیخ محمد ابوزهره نیز در کتاب «الإمام الصادق علیه السلام» می نویسد:

وذلک أن بنی امیه بعد أن استولوا علی الحکم کانوا حریصین علی إخفاء کلّ المعالم الدالّه علی الإمام علی کرم اللّه وجهه ، وکان أنصاره وأشیاعه حریصین علی أن یخفوا قبره ، حتی لا یبعث بجثمانه الطاهر الفسقه من الأمویّین کما کانوا یعبثون بسبّه علی المنابر …

بنی امیه پس از به قدرت رسیدن سعی کردند تا تمامی آثار دال بر فضائل علی (علیه السلام) را مخفی نگه دارند و از نشر آن جلوگیری کنند تا آن جا که دوستان و یاران علی (علیه السلام) محل دفنش را آشکار نکردند ; زیرا می ترسیدند که به آن حضرت بی احترامی کنند.

الإمام الصادق ، ص۴۸ ، ط دار الفکر العربی ، مصر ، ۱۹۹۳ م .

ج: بنی امیه سزاوار سرزنش و مذمت:

دکتر فرحان مالکی از دانشمندان و نویسندگان بنام سعودی می گوید:

فبنو أمیّه إذن یستحقّون الذمّ; لأنّهم لم یغمسوا ألسنتهم فی البحث فقط ، وإنّما تجاوزوا ذلک إلی اللعن علی المنابر وسفک الدماء ، و فرضوا هذا الظلم علی الأمّه حتی جاءت الأجیال تعتقد أنهم مأجورون علی هذا!

به همین جهت بنی امیه سزاوار سرزنش و مذمت هستند که آنان فقط به سبّ و لعن اکتفا نکردند ; بلکه علاوه بر سبّ و لعن در منبرها دست به خونریزی و کشتار (اهل بیت(علیهم السلام) زدند و این ستم را لازم و واجب دانستند تا آن جا که نسل های بعد آن ها را به خاطر این عمل مأجور دانستند .

مع سلیمان العلوان فی معاویه، ص۳۵ .

د: غضب خدا بر بنی امیه باد:

آلوسی، مفسر بلند آوازه اهل سنت در تفسیر آیه: «إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ» (نحل، آیه ۹۰) می نویسد:

… کانو بنو أمیه ـ غضب اللّه تعالی علیهم ـ یجعلونه فی أواخر خطبهم من سبّ علیّ ـ کرم اللّه تعالی وجهه ـ ولعن کلّ من بغضه وسبّه

بنی امیه که غضب خداوند بر آن ها باد ، در پایان خطبه های نماز جمعه به علی (علیه السلام) ناسزا می گفتند.

روح المعانی، ج۷، ص۴۵۶٫

هـ : امام خمینی (قدس سره) و لعن بنی امیه:

امام خمینی (قدس سره) در وصیت نامه خود که از اساسی ترین یادگارهای ایشان هست، نوشته اند:

تمام فریاد قهرمانانه ملتها است بر سردمداران ستم پیشه در طول تاریخ الی الابد. و می دانید که لعن و نفرین و فریاد از بیداد بنی امیه ـ لعنه الله علیهم ـ با آنکه آنان منقرض و به جهنم رهسپار شده اند، فریاد بر سر ستمگران جهان و زنده نگهداشتن این فریاد ستم شکن است.

وصیت نامه الهی و سیاسی امام خمینی .

حال آیا با این سوابق سیاه و ننگین بنی امیّه، زیبنده است که جناب آقای واعظ زاده بگوید:

بنی امیه با چنان تدبیرها و از جان گذشتگی ها و با یک چنین عقیده های محکم و استواری این فتوحات را به دست آوردند؟!

مجلّه حوزه، شماره ۱۴۱، ص ۲۴٫

ای کاش جناب آقای واعظ زاده که خود را پیرو خط امام رضوان اللّه علیه می داند، به آثار و بیانات حضرت امام (قدس سره)، توجهی می کردند تا این چنین بی مهابا از دودمان نحس بنی امیه تجلیل نمی کردند.

فرهنگ و ادب دختران بنی امیه

ابوالفرج اصفهانی، صاحب أغانی می گوید:

حسن بن علی خفّاف خبر داد مرا از قاسم َمهرویه، و او از ابومسلم مُستملی، و او از ابن اخی زُرقان، و او از پدرش که گفت: یکی از غلامان عمر بن ابی ربیعه (وی از شعرای نامی قریش بود، سال ۲۳ شب مرگ عمر بن خطاب به دنیا آمد و در در سال ۹۳ در سن ۷۰ سالگی در یکی از فتوحات دریایی شرکت داشت که کشتی آنان را آتش زدند و او نیز در کشتی سوخت و از دنیا رفت. (وفیات الاعیان، ج ۳، ص ۴۳۹) را که بسیار پیر شده بود، بدو گفتم: اگر ممکن است قصه ای جالب و تازه از عُمَر برایم نقل کن. او گفت: روزی همراه عمر، به جمعی از زنان و دختران بنی امیه که برای ادای مناسک حج به مکه آمده بودند برخوردیم. عمر نزد آنان رفت و به سخن گفتن و انشاد اشعار مشغول شد و سپس این دیدارها در تمام ایام حج ادامه داشت. روزی یکی از آن دختران به عمر گفت: ای ابوالخطاب! موسم حج منقضی شده و ما فردا باز می گردیم. این غلام خود را صبح فردا به منزل ما بفرست تا چیزی به رسم یادگار تقدیم داریم و تو پیوسته با دیدن آن به یاد ما باشی. عمر بسیار شاد شد و روز دیگر سحرگاهان مرا به خانه ایشان فرستاد. وقتی رسیدم که بارها را بسته بودند و داشتند سوار می شدند. چون مرا دیدند، به پیرزنی که با ایشان بود گفتند: ای فلانه! آن هدیه را که برای یادبود و پیشکشی به ابوالخطاب آماده کرده ایم به غلامش بده تا نزد او برد. پیرزن صندوقی آورد زیبا و لطیف که بر درش قفل و مهر خورده بود. گفتند: آن را به غلام ده و خود به راه افتادند. صندوق را پیش عمر بردم و می پنداشتم جواهر یا عطری در آن پنهان کرده اند. عمر درِ صندوق را باز کرد، ولی در آن نه جواهر بود و نه عطر، بلکه پر بود از «کیرنجات» (مجسمه آلت تناسلی) به اندازه های مختلف که بر روی هر کدام، نام یکی از فاسقان و لوطی های مکه نوشته شده بود. در بین آن شبه آلت ها، دو تا از همه ستبرتر و عظیم تر بود. بر روی یکی از آنها نام حارث بن خالد، امیر وقت مکه و بر روی دومی، نام عمر بن ابی ربیعه دیده می شد.

عمر از این نیرنگ که دختران بنی امیه در کارش کرده بودند، سخت بخندید و گفت: اینها هم مثل من، دست به رندی و هرزگی زده و خوب از عهده برآمدند. پس یک مجلس مهمانی ترتیب داد و همه کسانی را که نامشان بر آن شبه آلت ها نوشته شده بود دعوت کرد. وقتی مهمانان از خوردن و آشامیدن فارغ شدند و هر کدام در گوشه ای بیاسودند، عمر بانگ بر آورد که ای غلام، آن امانت را بیاور. من صندوق را پیش او بردم. در آن بگشود و آن «کیرنج» را که نام حارث بر آن ثبت بود، تسلیم وی نمود. حارث وقتی پوشش آن را باز کرد و آن تحفه عجیب را بدید، مُتوّحش شد و به عمر گفت: خدا ذلیلت کند، این چه چیز است، مقصود چیست؟ عمر گفت: آرام باش و صبر کن تا باز بینی.

سپس آن یادگاری ها را یکی یکی از صندوق بیرون آورد و به کسانی که نامشان بر آنها نوشته شده بود، تسلیم نمود تا همه قسمت خود را به دست آوردند. بعد، آن یکی را که نام خودش بر آن مکتوب بود، بیرون آورد و گفت: این هم سهم من. میهمانان گفتند: ای عمر! وای بر تو، قصه چیست؟ و او قصه را از اول تا آخر برای ایشان شرح داد که موجب شگفتی همه گردید و روزگاری دراز این حکایت را به یاد می آوردند و مزاح می کردند و می خندیدند.

(ترجمه برگرفته از کتاب نوادر، ص ۱۰۶ بخش پاورقی، محمد صالح قزوینی، ترجمه محاضرات الادباء راغب اصفهانی، به نقل از ترجمه الاغانی ج ۱، ص ۲۳۶ و فرهنگ واژه های فارسی در زبان عربی ص ۷۶۹، محاضرات الادباء ج ۳ ص ۲۷۲ ذیل کیر بیخ. عبارت عربی اغانی این چنین است: عمر و بعض جواری بنی أمیه فی موسم الحج قال أبو الفرج الإصبهانی: أخبرنی الحسن بن علی الخفاف قال حدثنی محمد بن القاسم بن مهرویه قال حدثنی أبو مسلم المستملی عن ابن أخی زرقان عن أبیه قال: أدرکت مولیً لعمر بن أبی ربیعه شیخاً کبیراً، فقلت له: حدّثنی عن عمر بحدیث غریب، فقال: نعم! کنت معه ذات یوم، فاجتاز به نسوهٌ من جواری بنی أمیه قد حججن، فتعرضّ لهنّ وحادثهنّ وناشدهنّ مدّه أیّام حجّهن، ثمّ قالت له إحداهنّ: یا أبا الخطاب، إنّا خارجاتٌ فی غد فابعث مولاک هذا إلی منزلنا ندفع إلیه تذکرهً تکون عندک تذکُرُنا بها.فسرّ بذلک ووجّه بی إلیهنّ فی السَحَر، فوجدتهنّ یرکبنّ، فقلن لعجوز معهنّ: یا فلانه، ادفعی إلیّ مولی أبی الخطاب التذکره التی أتحفناه بها. فأخرجت إلیّ صندوقاً لطیفاً مقفّلاً مختوماً، فقلن: ادفعه إلیه و ارتحلن.فجئته به و أنا أظنّ أنّه قد أودع طیباً أو جوهراً. ففتحه عمر فإذا هو مملوءٌ من المضارب و هی «الکیرنجات»، و إذا علی کلّ واحد منها اسم رجل من مجانّ مکّه، و فیها اثنان کبیران عظیمان، علی أحدهما: الحارث بن خالد وهو یومئذ أمیر مکّه. و علی الآخر: عمر بن أبی ربیعه. (ترجمه و آدرس قبل از متن آمده است)

آیا فتوحات بنی امیه مساوی است با اسلام؟

جناب آقای واعظ زاده خراسانی در تمجید از بنی امیّه می گوید:

همین بنی امیّه از آخر سده اوّل و اوّل سده دوم هجری رفتند و آن جا را فتح کردند و بالاترین تمدّن اسلامی را در آن جا به وجود آوردند … این ها جلوه های تمدن اسلامی و مفاخر برای تمامی مسلمانان است… آنان با چنان تدبیرها و از جان گذشتگی ها و با چنین عقیده های محکم و استواری این فتوحات را به دست آوردند، کسانی که این فتوحات را نادیده می گیرند، به نظر آنان اگر اینها اسلام نیست، پس اسلام چه چیزی است؟». (مجلّه حوزه، شماره ۱۴۱، ص ۲۴)

این سخن که فتوحات بنی امیه را مساوی با اسلام بدانیم، از چند جهت اشکال دارد:

۱ ـ مخالفت با اهداف پیامبران و فرهنگ اهل بیت (ع)

الف: پیامبران برای کشورگشایی مبعوث نشدند:

سیره پیامبران الهی گواهی می دهد که آنان برای رهانیدن انسانها از ظلمت ضلالت و گمراهی و احیای مظاهر الهی و انسانی مبعوث شده اند.

و تمام تلاش آنان در راستای نابودی آثار شیطانی و دمیدن روح خدایی بر کالبد مرده و بی رمق جامعه بوده است؛ در هیچ یک از آیات قرآنی در توصیف پیامبران به ویژه پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) سخن از کشور گشایی آنان نیست و در هیچ روایت و حدیثی، کشور گشایی را از فضایل رسول خدا شمرده نشده است بلکه جامعترین عبارت قرآن در بیان وظیفه و مقصد دعوت آن حضرت این است: «یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاکَ شَاهِداً وَمُبَشِّراً وَنَذِیراً وَدَاعِیاً إِلَی اللهِ بِإِذْنِهِ وَسِرَاجاً مُنِیراً» (الأحزاب: ۳۳/۴۶) ای پیامبر! ما تو را گواه، بشارت دهنده و انذارکننده فرستادیم ! و تو را دعوت کننده بسوی خدا به فرمان او قرار دادیم، و چراغی فروزان وروشن بخش! و نفرمود: «انا ارسلناک فاتحا للبلدان باذنه» ما تو را کشورگشایی فرستادیم تا سرزمین ها فتح کرده و به کشور اسلامی ضمیمه سازی.

ر.ک: بررسی تاریخ عاشوا، نوشته دکتر محمد إبراهیم آیتی، ص ۳۳۳٫

پس هدف بعثت پیامبران گسترش عدالت اجتماعی و تربیت معنوی مردم بود، نه تأسیس امپراطوری و ساختن کاخ های سبز.

ب: دعوت پیامبر گرامی (ص) بر اساس اخلاق خوش و منطق بود:

روش رسول اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) در دعوت مردم به اسلامی بر مبنای اخلاق خوش و رأفت و محبت، استوار بود: «ادْعُ إِلَی سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَالْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ». (نحل، آیه ۱۲۵).و هیچ گاه برای دعوت عمومی مردم به سوی دین از منطق زور استفاده نکرد: (لاَ إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ). (بقره (۲)، آیه ۲۵۶) و وظیفه خود را تنها ابلاغ رسالت می دید و بس: «فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمَا أَرْسَلْنَاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظًا إِنْ عَلَیْکَ إِلَّا الْبَلَاغُ».( شوری (۴۲)، آیه ۴۸٫) «و اگر روی گردان شوند (غمگین مباش)، ما تو را حافظ آنان (و مأمور اجبارشان) قرار نداده ایم; وظیفه تو تنها ابلاغ رسالت است!».

و اگر آن حضرت، در مواردی دست به حمله نظامی زد، عمدتاً جنبه دفاعی داشت و از سوی خداوند متعال مأمور بود که تنها با کسانی بجنگد که تصمیم داشتند به سرزمین های اسلامی حمله کنند و مسلمانان را از پای در آورند: «وَ قاتِلُوا فی سَبیلِ اللَّهِ الَّذینَ یُقاتِلُونَکُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ الْمُعْتَدینَ»; (بقره: (۲)، آیه ۱۹۰٫) «در راه خدا با کسانی که با شما پیکار می کنند، پیکار کنید و هرگز از حدود مقررات خدا تجاوز نکنید که خدا تجاوزگران را هرگز دوست نمی دارد».

و این روش رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) نتیجه داد; تا جایی که مردم دسته دسته به اسلام می گرویدند; بدون این که جنگی میان مسلمانان و آنان رخ داده باشد. «وَ رَأَیْتَ النَّاسَ یَدْخُلُونَ فیِ دِینِ اللَّهِ أَفْوَاجًا»; (نصر (۱۱۰)، آیه ۲)«و مردمان را ببینی که گروه گروه در دین خدا در آیند».

این روی آوریِ گروهی به دین، نه به خاطر جنگ های پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم)بلکه به دلیل اخلاق نیکو و عدالت محوری آن حضرت بود که مردمِ خسته از بی عدالتی و جنگ های چند صد ساله، به طرف دین مقدس اسلام روی آوردند و دینِ سراسر مهر عاطفه را پذیرفتند.

ج: آمار کشته شده های جنگ های زمان پیامبر اکرم (ص):

شکی نیست که روش جنگ های زمان پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) با کشورگشایی که صورت گرفت کاملا متفاوت بود زیرا تمام این هشتاد جنگ دوران حضرت جنبه دفاعی داشت و اگر هم به ظاهر ابتدایی بود، خیزش نظامی و توطئه در طرف مقابل بود و علاوه بر این، کشته شده های این غزوات به قدری اندک بود که حتی با کوچکترین تلفاتِ حمله فاتحان به شهرها و روستاها قابل مقایسه نیست.

طبق تحقیقاتی آقای دکتر محمد عماره عضو مجمع بررسی های اسلامی مصر، در باره کشته شده ها و شهدای جنگ های صدر اسلام در عصر پیامبر گرامی (صلی الله علیه وآله) انجام داده است در جمع، ۱۸۱ شهید از مسلمانان و ۲۰۲ کشته از مشرکان بوده است. و در جنگ بنی قریظه، بدون آن که جنگی صورت بگیرد به سبب خیانت یهودیان طبق حکم سعد بن معاذ داور انتخاب شده آنان ۷۰۰ نفر از یهودیان کشته شدند یعنی همه کشته شدگان از طرفین با تلفات بنی قریظه ۱۰۸۳ نفر می شود و بدون بنی قریظه ۳۸۳ نفر می باشد.

الغرب والاسلام نوشته دکتر محمد عماره برگرفته از اینترنت سایت: www.loblab.net

۲ ـ مخالفت ائمه معصومین (ع) با فتوحات

کلینی می نویسد:

بشیر الدهان عن أبی عبد اللّه (علیه السلام)، قال: «قلت له إنی رأیت فی المنام إنی قلت لک أن القتال مع غیر الإمام المفروض طاعته حرام مثل المیته والدم ولحم الخنزیر ، فقلت لی هو کذلک، فقال أبو عبد الله (علیه السلام) هو کذلک هو کذلک»

بشیر دهان می گوید: به امام صادق (علیه السلام)گفتم: در عالم رؤیا دیدم که به شما می گویم جنگ بدون امام مفترض الطاعه، حرام است همانند گوشت مردار، خون و گوشت خوک، و شما فرمودید: آری این چنین است. حضرت صادق (علیه السلام) فرمود آری این چنین است، آری این چنین است.

کافی، ج ۵، ص ۲۳، ح ۳، تهذیب، ج ۶، ص ۱۳۴ ح ۲۲۶٫

امیرمؤمنان (علیه السلام) می فرمایند:

لا یخرج المسلم فی الجهاد مع من لا یؤمن فی الحکم ولا ینفذ فی الفئ أمر الله عز وجل ، فإنه إن مات فی ذلک المکان کان معینا لعدونا فی حبس حقنا ، والاشاطه بدمائنا ومیتته میته جاهلیه

مسلمان نباید در رکاب کسی که به حکم خدا ایمان ندارد و دستور خداوند را درباره غنایم جنگی اجرا نمی کند، جهاد کند. اگر در این چنین جهادی کشته شود، دشمن ما را در حبس حقوق ما و ریختن خون ما یاری نموده است و مرگ او همانند مرگ دوران جاهلیت است.

کافی، ج ۵، ص ۲۳، ح ۳، تهذیب، ج ۶، ص ۱۳۴ ح ۲۲۶٫

امام جواد (علیه السلام) می فرماید:

ولا أعلم فی هذا الزمان جهادا إلا الحجّ والعمره والجوار

در این عصر، من جهادی جز زیارت خانه خدا و حسن هم جواری نمی شناسم.

کافی، ج ۱، ص ۲۵۱، وسائل الشیعه، ج ۱۵ ص ۴۷، ح ۱۹۹۵۷ .

چقدر ناپسند است که انسان با همه این روایات بگوید:

امام سجاد (علیه السلام) هم چنان که در صحیفه سجادیه آمده است، برای مجاهدان دعا می کند، مجاهدان چه کسانی بودند؟ همان مجاهدانی بودند که به فرمان خلفا برای فتوحات اسلامی به جهاد می رفتند.

مجله حوزه، شماره ۱۴۱، ص ۲۷٫

۳ ـ مخالفت با نظر فقهای شیعه در گذر زمان

با توجه به آن چه که از امامان معصوم نقل گردید، نظر فقهای شیعه در گذر زمان بر این استوار بود که جهاد باید به اذن امام معصوم(علیه السلام) صورت پذیرد و گرنه مشروعیتی ندارد; مرحوم صاحب جواهر می نویسد: «فلا خلاف بیننا بل الاجماع بقسمیه علیه فی أنّه إنّما یجب علی الوجه المزبور (بشرط وجود الإمام علیه السلام) وبسط یده (أو من نصبه للجهاد ) ولو بتعمیم ولایته له ولغیره فی قطر من الأقطار; بل أصل مشروعیته مشروط بذلک فضلا عن وجوبه» همین نظریه را مرحوم شیخ طوسی در «مبسوط، ج ۲، ص ۸»، ابن ادریس در «سرائر، ج ۲، ص ۳» محقق حّلی در «شرایع، ج ۲، ص ۲۳۵» علامه حلّی در «تذکره الفقهاء ج ۹، ص ۱۹» شهید ثانی در «مسالک ، ج ۳، ص ۹» محقق اردبیلی در «مجمع الفائده، ج ۷، ص ۴۴۰»، خوئی در «مصباح الفقاهه، ج ۱، ص ۸۴۰» و… دارند.

۴ ـ نقش تخریبی کشورگشایی ها و فتوحات

الف: اسلام را دین خون و شمشیر معرفی کردند:

در اثر جنگ ها، فتوحات و کشورگشایی های در دوران خلفا و بنی امیّه صورت گرفت، چهره دیگری از این دین حنیف به نمایش گذاشته شد و اسلام را دین خون و شمشیر معرّفی کردند. آنان نه تنها برای مسلمان کردن دیگران، بلکه حتّی به دلیل تأخیر در پرداخت زکات، بسیاری از مسلمانان (نه کفّار) را از دم تیغ گذراندند. بنا به نقل بخاری، خلیفه اول گفت: فَقَالَ وَاللَّهِ لأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَیْنَ الصَّلاَهِ وَالزَّکَاهِ، فَإِنَّ الزَّکَاهَ حَقُّ الْمَالِ، وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِی عَنَاقًا کَانُوا یُؤَدُّونَهَا إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وسلم لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَی مَنْعِهَا; به خدا سوگند، با کسانی که نماز بخوانند ولی زکات نپردازند، جنگ خواهم کرد، به خدا سوگند، اگر بزغاله ای را که به پیامبر می دادند، از من خودداری کنند، با آنان خواهم جنگید.

صحیح بخاری، ج ۲، ص ۱۰۹ – ۱۱۰، ح ۱۳۹۹، باب وجوب الزکاه.

استاد محمود عقاد، دانشمند بلند آوازه و نویسنده توانمند مصری می نویسد:

وأناس منهم آمنوا بالزکاه ولم یؤمنوا بمن یؤدّونها إلیه

از میان کسانی که خلیفه به اتهام ارتداد با آنان جنگید، جمعیتی بودند که به زکات عقیده داشتند ولی ابوبکر را که به عنوان خلیفه، زکات را مطالبه می کرد، قبول نداشتند.

عبقریه الصدیق، ص ۱۲۴ .

کشتن مالک بن نویره و هم بستر شدن خالد بن ولید با همسر وی در همان شب، نمونه بارز این گونه برخوردهای خشن و زشت غیر اسلامی با مخالفان بود. (رجوع شود به: تاریخ اسلام ذهبی، ج ۳، ص ۳۳، اُسد الغابه ابن اثیر، ج ۴، ص ۲۹۵، تاریخ طبری، ج ۲، ص ۵۰۴، والبدایه والنهایه، ج ۶، ص ۳۵۵٫)

هم چنین نصب ولید بن عقبه، فرمانده شراب خوار ( سیرأعلام النبلاء ج ۳، ص ۴۱۴، رقم ۶۷) در فتح روم و در فتح آفریقا عبد اللّه بن سعد ابن أبی سرح، فرمانده مرتد، (سیر أعلام النبلاءج۳، ص ۳۴و ۳۵، شماره ۸، ترجمه عبد اللّه بن أبی سرح) معاویه بن حُدَیج، فرمانده منافق، (فتوح مصر وأخبارها، ص ۵۴۴، نوشته محمد حجیری مصری، چاپ اول، سال ۱۴۱۶ هـ ۱۹۹۶ م، بیروت، دار الفکر) عقبه بن نافع بن عبد القیس فهری، فرمانده ریاست طلب،(همان، ص ۳۳۷) عبد العزیز بن موسی که پس از فتح اندلس حاضر می شود با ازدواج با زن نصرانی مسیحی شود،(همان، ص ۳۳۷) حسّان بن نعمان برای به دست آوردن کنیزان زیبای بربر(همان ، ص ۳۴۰) و مصالحه عبد اللّه بن سعد در غرب آفریقا به شرط تحویل کنیزان و زنان شیرده (همان باب ذکر النوبه، ص ۳۱۸ و ۳۱۹) و ده ها و صدها موارد مشابه باعث شد که چهره زیبا و نورانی و سراسر رأفت اسلامی به صورت یک دین خشن و متکی به شمشیر معرفی شود و امروز مخالفان اسلام از همین زاویه در تبلیغ ضد اسلامی خود بهره برداری می کنند.

ب: عدم پای بندی فاتحان به اصول اخلاق اسلامی:

تمام همّ و غم خلفا و فاتحان در کشورگشایی خلاصه می شد، شتاب و عجله برای گشودن دروازه های کشورهای همسایه، هنگامی صورت گرفت که تازه مسلمان شده ها، هنوز چیزی از حقیقت اسلام، جز چند آیه ای از قرآن کریم را فرا نگرفته بودند، سنّت ها و سرشت های جاهلی هنوز در نهان آنان ریشه داشت، تعصّب ها و کینه های جاهلی در وجود آن ها زبانه می کشید و ارزش های اعتقادی اسلام در عمق وجودشان نفوذ نکرده بود; چنان که مسلم در کتاب صحیح خود در روایتی از رسول اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم)، به این نکته اشاره کرده است:

عن عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ عَنْ عَائِشَهَ، زَوْجِ النَّبِیِّ(صلی الله علیه وسلم) أَنَّهَا قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه وسلم) یَقُولُ: لَوْلاَ أَنَّ قَوْمَکِ حَدِیثُو عَهْد بِجَاهِلِیَّه، أَوْ قَالَ بِکُفْر، لأَنْفَقْتُ کَنْزَ الْکَعْبَهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَلَجَعَلْتُ بَابَهَا بِالأَرْضِ وَلأَدْخَلْتُ فِیهَا مِنَ الْحِجْرِ;

پیامبر اکرم به عایشه فرمود: اگر نه این بود که قوم تو(دقت شود که قوم عایشه چه کسانی بودند؟) تازه از جاهلیّت و یا کفر خلاصی یافته اند (هنوز آثار جاهلی و یا کفر از نهان آنان رخت نبسته است) من گنجینه های مکه را در راه خدا انفاق می کردم و درب کعبه را با زمین یک سان و حجر إسماعیل را داخل کعبه قرار می دادم.

صحیح مسلم، ج ۴، ص ۹۸، کتاب الحج، باب نَقْضِ الْکَعْبَهِ وَبِنَائِهَا، ح ۳۱۳۳٫

عدم پای بندی فرماندهان به قوانین اسلامی، آن گاه که با پیروزی چشم گیر مادّی درآمیخت و طعم غنیمت و لذّت را به آنان چشاند، همان معنویت اندک را هم از جنگ جویان تازه مسلمان زدود و آنها را چنان در خوش گذرانی غرق کرد که فراموش کردند برای چه هدفی می جنگند. تمام آروزیشان در جمع آوری غنیمت خلاصه می شد و حقیقتِ معنای جهاد را از دیدگاه اسلام درک نکرده بودند; از این رو، برای رسیدن به این هدف از هیچ عملی دریغ نکردند و هر آن چه آنها را به این هدف نزدیک می کرد، انجام می دادند.

نمونه هایی از رفتار ضد انسانی فرماندهان فتوحات

از آن جایی که فتوحات و کشورگشایی ها بر اساس مبانی اسلامی استوار نبود، و فاتحان موازین اسلامی را رعایت نکردند، این فتوحات مانع اصلی پیشرفت اسلام و جهانی شدن این دین مقدّس قرا گرفت، و باعث شد که امروز دشمنان اسلام و مستشرقان، اسلام را یک دین متّکی به شمشیر معرفی می کنند.

اینک نمونه هایی از عملکرد فرماندهان فتوحات را یادآور می شویم تا ثابت شود که نه تنها تمجید و توصیف از این جنگ ها نشانه روشن فکری و مایه افتخار و مباهات نیست; بلکه یک نوع تحجّرگرایی است و لکّه ننگی است بر پیشانی کسانی که با این فتوحات، اسلام نورانی و سراسر لطف و رأفت را به صورت دینی خشن و متّکی به شمشیر معرّفی کردند.

الف: پختن گوشت انسان در فتح اندلس:

درباره ماجرای «فتح اندلس» مطالبی را از فرماندهان فتوحات نقل شده که نه تنها آثاری از فرهنگ اسلامی در آنها دیده نمی شود، بلکه وحشی ترین ارتش های جهان نیز این چنین اعمالی را مرتکب نمی شوند.

محمّد حجیری در کتاب فتوح مصر می نویسد:

موسی بن نصیر از فرماندهان فتوحات، کسی را که بر طنجه (از شهرهای بندری مراکش که در کنار تنگه جبل طارق قرار دارد.) گماشته بود، عزل کرد و طارق بن زیاد را بر آن جا گمارد و طارق در آن جا کنیز خود (امّ حکیم) را به همراه داشت; مدّت زمانی برای حفاظت از مرزها در آن جا ماند و این در سال ۹۲ بود و سپس برای گرفتن قرطبه لشکر کشید و به جزیره ای وارد شده که در آن کنیز خود (امّ حکیم) و عدّه ای از سربازان را در آن جا قرار داد و از آن روز آن جزیره را امّ حکیم می نامند. مسلمانان وقتی به این جزیره آمدند، عدّه ای به نام کرامین (قومی از مسیحیان که به شغل انگور کاری مشغول بودند.) را در آن جزیره دیدند و آنان را دستگیر کردند. «ثمّ عمدوا إلی رجل من الکرامین فذبحوه ثمّ عضّوه وطبخوه»; و آن گاه یکی از مردان کرامی را جلوی چشمان دوستانش سر بریده، قطعه قطعه کردند و او را داخل دیگ قرار داده و پختند، در همین حال مسلمانان در دیگ های دیگر گوشت می پختند; وقتی که غذا آماده شد، دیگی را که از گوشت آن مرد بود ـ بی آن که دیگران متوجه بشوند ـ برگردانده و از گوشتی که خود پخته بودند خوردند «ومن بقی من الکرامین ینظرون إلیهم فلم یشکّوا أنّهم أکلوا لحم صاحبهم، ثمّ أرسلوا من بقی منهم فأخبروا أهل الأندلس أنّهم یأکلون لحم الناس»; کرامین یقین کردند که مسلمانان گوشت انسان می خورند، پس باقی مانده کرامین به اندلس رفته و به اهل اندلس گفتند: مسلمانان گوشت آدم ها را می خورند! (فتوح مصر وأخبارها، ص ۳۴۵ ـ ۳۴۶)

ب: اعدام چهار فرسخی از مردم در جنگ طالقان

در جنگ طالقان که در سال ۹۱ هجری اتفاق افتاد، چنان کشتار و خون ریزیی صورت گرفت که در طول تاریخ بشر، کم سابقه و یا حتّی بی سابقه بوده است. ابن اثیر می نویسد:

قتیبه، از فرماندهان نظامی به نیشابور و شهرهای دیگر نامه نوشت که به لشکر او بپیوندند و آنان پیش از رسیدن او به طالقان (مراد طالقان خراسان است که شهری است میان مرو و بلخ آن روز. رک: الانساب، ج ۴، ص ۲۹، معجم البلدان، ج ۴، ص ۶) به او پیوستند. نیزک (غلامِ حاکم طالقان) اقدام به خلع قدرتِ حاکم کرده بود. وقتی که قتیبه به آن جا رسید:

فقتل من أهلها مقتله عظیمه وصلب منهم سماطین أربعه فراسخ فی نظام واحد

با مردم درگیر شد و انبوهی از مردم را به قتل رساند و صفی از مردم را به طول چهار فرسخ به دار آویخت!

(الکامل فی التاریخ، ج ۴، ص ۵۴۵)

ج: قتل عام فجیع مردم در جنگ گرگان

جنگ گرگان نیز که در سال ۹۸ هجری صورت گرفت، با جنایت عظیمی همراه بود; در این جنگ، غیر مسلمانان از فرمانده خلیفه درخواست کردند که ما درهای شهر را به روی شما می گشاییم، به شرطی که حتّی یک نفر از ما کشته نشود; امّا لشکریان خلیفه جز یک نفر، همه را کشتند.

ابن اثیر می نویسد: سعید بن عاص فرمانده ارتش، وارد گرگان شد و با گرفتن دویست هزار دینار با آنان مصالحه کرد. سپس به طمیسه (بهبهان) رفتند. با مردم آن جا جنگ کردند، نماز خوف که حذیفه کیفیّت خواندن آن را به آنان آموزش داد، خوانده شد و با آنان نیز به مقابله برخواستند و سعید با شمشیر بر سر مردم می کوبید که از زیر بغل او درآمد.

فسألوا الأمان فأعطاهم علی أن لا یقتل منهم رجلاً واحداً، ففتحوا الحصن فقتلوا أجمعین إلاّ رجلاً واحداً ففتحوا الحصن وحوی ما فی الحصن

هنگامی که شهر بهبهان را به محاصره درآوردند، مردم شهر از آنان درخواست امان کردند، به آنان امان داده شد و بنا شد که حتی یک نفر از آنان کشته نشود. وقتی درب قلعه را باز کردند، به جز یک مرد، همه را کشتند! سپس آن چه که در قلعه بود تصرف کردند!

الکامل فی التاریخ، ج ۴، ص ۱۱۰٫

جلّ الخالق! مردم، از فرمانده ارتش دین اسلام، دین رأفت و عطوفت، امان می خواهند، به آنان امان می دهد و آن گاه عهد خود را شکسته، و همه را قتل عام می کند! اگر واقعاً مستحقّ قتل عام بودند، با چه مجوّزی آن یک نفر باقی گذاشته شد؟! آیا در زمان پیامبر چنین جنایتی سابقه داشته است؟ آیا به چنین فتوحاتی می توان مباهات کرد؟ آیا تمجید از آنها دلیل بر روشن فکری است؟

و هم چنین در قضیه فتح دهستان (استرآباد) رئیس شهر از فرمانده ارتش اموی، یزید بن مهلب امان خواست وی پس از آن که امان داد، وارد شهر شده و تمام اموال قیمتی و با ارزش را تصرف کردند و زنان را به اسارت گرفتند و آن گاه همه مردم را که ۱۴۰۰۰ نفر بودند به صورت فجیعی قتل عام کرد.(تاریخ الطبری، ج ۵، ص ۲۹۴)

د: با خون مردم آسیاب به گردش در آوردند:

یزید بن مهلّب در سال ۹۸ هجری هنگام فتح جرجان (گرگان) می گفت:

فأعطی الله عهدا لئن ظفر بهم أن لا یقلع عنهم ولا یرفع عنهم السیف حتی یطحن بدمائهم ویختبز من ذلک الطحین ویأکل منه.

با خدا پیمان بسته ام که اگر بر اهل جرجان دست یافتم، آن قدر خون ریزی کنم که با آن خون، آسیاب را به گردش درآورده، گندم آرد نمایم و از آن نان تهیه کرده و بخورم!!

تاریخ الطبری، ج ۵، ص ۳۰۰٫

هـ : قتل عام انسانها و حیوانات در فتح ارمنستان:

ذهبی، از استوانه های علمی اهل سنّت، در فتح ارمنستان که اوائل قرن دوم هجری (سال ۱۱۳) اتفاق افتاد می نویسد: مسلمه برادر هشام بن عبد الملک از اهل حیزان ( حیزان از شهرهای ارمنستان می باشد که نزدیکی شهر شیروان واقع شده است.) خواست که با او صلح کنند، ولی آنان قبول نکردند; پس با ایشان به سختی جنگید. وقتی که ایشان از او طلب صلح و امان کردند، قسم خورد که از ایشان هیچ مردی و حیوانی (سگی) را نکشد; و آنان از جنگ دست برداشتند; «فقتل الجمیع إلاّ رجلاً واحداً وکلباً ورأی أنّ هذا سائغاً له، وأنّ الحرب خدعه»; (تاریخ اسلام، ج ۷، ص ۳۰۸، «باب حوادث سنه ثلاث عشره و مائه».)پس همه ایشان را جز یک سگ و یک مرد کشت; و او چنین تصوّر می کرد که این کار جایز است و جنگ بر نیرنگ استوار است!

و: کور کردن هزار انسان در جنگ ذات العیون:

جناب آقای واعظ زاده در یکی از مصاحبه های گذشته خود گفته بودند:

«یکی از اشکالات ما این است که اصلا برای فتوحات اسلامی ارزش قائل نیستیم و می گوییم یک مشت عرب سنّی ریختند و این کارها را کردند، اگر همین سنی ها نبودند ما ایرانیان اکنون مجوسی بودیم».

برای این که روشن شود که این سخن چقدر بی پایه و اساس و خلاف واقعیت است علاوه بر آن چه گذشت اشاره اجمالی هم داشته باشیم به آن چه که در دوران خلفای مورد تمجید جناب آقای واعظ زاده رخ داده است:

ابن اثیر می نویسد:

در جنگ فتح انبار،( تاریخ اسلام، ج ۷، ص ۳۰۸، «باب حوادث سنه ثلاث عشره و مائه») فرمانده فتوحات به تیر اندازان خود دستور داد که چشمان مردم را هدف بگیرند و آنان در آن روز هزار نفر را کور کردند; تا حدی که این جنگ به جنگ «ذات العیون» معروف گشت.(الکامل فی التاریخ، ج ۲، ص ۳۹۴، تاریخ طبری، ج ۲، ص ۵۷۵)

ابن کثیر می نویسد:

أمر خالد أصحابه فرشقوهم بالنبال حتی فقأوا منهم ألف عین ، فتصایح الناس ، ذهبت عیون أهل الأنبار، وسمّیت هذه الغزوه ذات العیون

خالد دستور داد که با تیر مردم را هدف قرار دهند تا این که چشم هزاران نفر از آنان کور شد. فریاد و ناله مردم سراسر آن جا را فرا گرفت که چشمان مردم انبار نابود گردید. از این رو، این جنگ را «ذات العیون» نامیدند.

البدایه والنهایه، ج ۶، ص ۳۸۴٫

ز: قطع دست و پای مردم در جنگ فلسطین:

در این جنگ، که سال ۱۹ هجری اتفاق افتاد نیز جنایت عظیمی رخ داد که لکّه ننگی در تاریخ فتوحات به شمار می آید. ابن اثیر می نویسد:

در قضیه فتح فلسطین مسلمانان بر ثابت بن نعیم پیروز گشتند به دستور مروان دست ها و پاهای او و سه فرزندش را قطع کردند و به دمشق فرستادند و در شهر دمشق آنان را در ورودی مسجد قرار دادند و آن گاه آنان را همان جا به دار آویختند: «فأمر به وبأولاده الثلاثه فقطعت أیدیهم وأرجلهم وحملوا إلی دمشق فالقوا علی باب المسجد ثمّ صلبهم علی أبواب دمشق»;(همان، ج ۵، ص ۳۳۰٫)

جناب واعظ زاده! این نمونه ای از عملکرد فاتحان دوره خلفاست، در کجای شریعت اسلامی دستور داده شده که چشمان مردم را باید کور کرد؟!

آیا در تاریخ جنگ های پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) چنین کاری سابقه داشته است؟

آیا در جنگ های زمان جاهلیّت و یا جنگ های خانمان سوز اوّل و دوم جهانی این چنین برخوردی صورت گرفته است؟

آیا می دانید این روش های غیر انسانی چه چهره زشتی از اسلام ترسیم می کند؟

آیا فکر نکردیم که آن چه در کتب و آثار اروپاییان از اسلام به عنوان یک دین خون ریز، بی رحم و غارتگر آمده، نتیجه همین فتوحات بی حساب و کتاب و کشور گشایی های بی ضابطه بوده است؟

آیا این فتوحات مساوی است با اسلام؟ اگر کسی این فتوحات را انکار کند، اسلام را انکار کرده است؟!

آیا تمجید از چنین اعمالی، نماد روشن فکری است؟

اگر کسی اینها را انکار کند و به آنها افتخار نکند، باید لقب جمود فکری به وی داد؟!

دیدگاه شهید مطهری در باره فتوحات بنی امیه

مرحوم شهید مطهّری، که جناب واعظ زاده وی را نمونه برجسته روشنفکری می داند، در باره فتوحات سخنانی دارد که زیبنده است مورد توجه و دقت قرار گیرد.

الف: فتوحات عامل شکاف ها و اختلاف ها:

شهید مطهّری پس از پرداختن به فتوحات دوران بنی امیه می نویسد: … آیا از همین جا نمی توان گفت که بهتر این بود که شتاب نمی شد و به فتوحات پرداخته نمی شد. صبر می شد به طور طبیعی اسلام از دیوارها نفوذ کند؟ اثر این شتاب زدگی، همین شکاف ها و اختلاف هایی است که هست.

ب: فتوحات خلاف نظر پیامبر (ص) و عقل:

علامه مطهری در ادامه می نویسد:

پیغمبر هم اصلاً وصیّت نکرد که بعد از من فتوحات کنید با آن که انواع وصیّت ها کرد. در ذایقه ها فتوحات شیرین است، امّا معلوم نیست مورد تصویب عقل باشد. هیچ معلوم نیست که اگر علی(علیه السلام) خلیفه می شد، این فتوحات را تصویب می کرد، همان طوری که بعد از حکومت، به اصلاح داخل پرداخت و به علاوه همین فتوحات منشأ فساد اخلاق عرب شد. پس این عجله، از طرفی جامعه ای نامتناجس درست کرد و از طرفی، جنس اعراب را فاسد کرد …( حماسه حسینی، ج ۳، ص ۲۰٫)

پیغمبر سیزده سال در مکه ماند و اجازه نداد که مسلمین حتی از خودشان دفاع بکنند، چون افراد هنوز لایق این دفاع و جهاد نبودند. اگر دست به جهاد و فتوحات هم زد، به تناسب توسعه فرهنگ اسلامی و ثقافت اسلامی است ، یعنی همین طور که از یک طرف فتوحات تازه می شود، باید به موازات آن ، فرهنگ و ثقافت اسلامی هم توسعه پیدا کند، مردمی که به اسلام می گروند و حتی آنها که مجذوب اسلام می شوند، اصول و حقایق و اهداف اسلام ، پیوسته و هسته اسلام ، همه اینها را بفهمند و بشناسند.( سیری در سیره ائمه اطهار علیه السلام ، ص ۳۰)

ج: نپرداختن به گسترش فرهنگ اسلامی:

در دوره خلفا، مخصوصا در دوره عثمان آن مقداری که باید و شاید دنبال تعلیم و تربیتی را که پیغمبر گرفته بود نگرفتند، فتوحات اسلامی زیادی صورت گرفت.(سیری در سیره ائمه اطهار علیه السلام، ص ۳۰٫)

غافل از این که به موازات باز کردن دروازه های اسلام به روی افراد دیگر و رو آوردن آنها به اسلام که به هر حال جاذبه توحید اسلام و عدل و مساوات اسلام ، عرب و عجم را جذب می کرد، می بایست فرهنگ و ثقافت اسلامی هم تعلیم داده شود و افراد دقیقا با روح اسلام آشنا شوند.(جاذبه و دافعه علی علیه السلام، ص ۱۵۳٫)

د: فتوحات عامل پیدایش خوارج:

شهید مطهری می گوید:

یکی از بلاهای بزرگی که در کوفه پیدا شد مسئله پیدایش خوارج بود که خود خوارج را امیرالمؤمنین معلول آن فتوحات بی بند و بار می داند ، آن فتوحات پشت سر یکدیگر بدون اینکه افراد یک تعلیم و تربیت کافی بشوند.(سیری در سیره ائمه اطهار، ص ۸۶)

آیا پیامبر گرامی (ص) فتوحات را پیش بینی کرده بود؟

جناب آقای واعظ زاده، برای مشروعیت بخشیدن به فتوحات دوران بنی امیه، رضایت پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم)و پیش بینی حضرت از این فتوحات را ضمیمه سخنان خود کرده و فرموده اند:

در حقیقت، این فتوحات همان چیزی بود که پیامبر (صلی الله علیه وآله) آن را پیش بینی کرده بود. در جنگ خندق، وقتی مسلمانان به کندن خندق مشغول بودند، سنگی سخت پیدا شد. پیامبر(صلی الله علیه وآله) چند کلنگ بر آن زد، برق جهید. فرمود: قصور حیره بر من ظاهر شد، قصور روم بر من ظاهر شد، قصور فارس بر من ظاهر شد.( مجلّه حوزه، شماره ۱۴۱، صفحه ۲۷)

أوّلا: با این که محقّقان محترم مجلّه حوزه خود را به زحمت انداخته و برای سخن آقای واعظ زاده مدرکی از کتاب تاریخ پیامبر اسلام نوشته دکتر آیتی، به نقل از سیره ابن هشام ذکر کرده اند.(همان، ص ۳۹، بخش یادداشت ها) ولی توجّه نکرده اند که این قضیّه ای را که آقای واعظ زاده به صورت یک امر قطعی نقل می کند، در کتاب سیره ابن هشام به صورت مرسل وبدون ذکر سند با جمله «وحدّثت عن سلمان الفارسی» نقل کرده است که در حقیقت فاقد اعتبار است و نمی شود آن را مستند یک امر لازم و ضروری شمرد و ملاک روشن فکری حوزوی دانست.

ثانیاً: در هیچ روایتی نمی بینیم که پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله)توصیه به کشورگشایی کرده باشند; بلکه شهید مطهری که از دیدگاه جناب آقای واعظ زاده نمونه روشن فکر باتقوا به شمار می آید می گوید: «پیغمبر هم اصلاً وصیّت نکرد که بعد از من فتوحات کنید با آن که انواع وصیّت ها کرد، در ذایقه ها فتوحات شیرین است، امّا معلوم نیست مورد تصویب عقل باشد.(حماسه حسینی، ج ۳، ص ۲۰٫)

ثالثاً: با نگاهی گذرا به جنگ هایی که در زمان پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) صورت گرفت می بینیم که اهداف حضرت با مقاصد خلفا و بنی امیه کاملا متفاوت بود، مثلاً در سال نهم هجری بزرگان طائف در مدینه نزد رسول خدا آمدند و پیشنهاد کردند که مسلمان شوند اما به شرط آن که اولا از نماز خواندن معاف باشند و ثانیا برای مدتی هر چه کم رسول خدا از ویران ساختن بت خانه لات صرف نظر کند.

با این که رسول اکرم(صلی الله علیه وآله) می توانست با پذیرش این پیشنهاد، شهر طائف را جزء قلمرو حکومت اسلامی قرار دهد و در جنگ های اسلامی از مردانشان استفاده کرده و جمعی بر سپاه اسلامی بیفزاید، و با بهره برداری از زکات و مالیات آنان به وضع اقتصادی مسلمانان رونق بخشد; ولی پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) از پذیرش اسلام مشروط آنان امتناع ورزید و آخرین پاسخی که به آنان داد این بود که: «أما کسر أوثانکم بأیدیکم فنستعفیکم منه و أما الصلاه فإنّه لا خیر فی دین لا صلاه فیه»;

فقط شما را از این که بت ها را به دست خودتان بشکنید معاف می دارم (ابوسفیان ومغیره بن شعبه از طرف حضرت مأمور شکستن بت ها شدند)، ولی این که شما از نماز خواندن معاف باشید امکان پذیر نیست زیرا دین بدون نماز فایده ای ندارد.

تاریخ طبری، ج ۲، ص ۳۶۵، سیره ابن هشام، ج ۴، ص ۹۶۷، عیون الاثر، ج ۲ ص ۲۷۳، امالی طوسی ص ۴ و ۵ مجلس ۱۸٫

اهداف فتوحات خلفا و بنی امیه

آیا در فتوحات دوران خلفا و بنی امیه به مسائل دینی این چنین اهتمام می ورزیدند و یا هدف اصلی آنان به دست آودن غنایم جنگی و رسیدن به غلامان و کنیزان بوده است، برای آگاهی خوانندگان گرامی، چند مورد از فتوحات را که اهداف اصلی فاتحان را روشن می سازد ذکر می کنیم:

تأسف به سبب از دست دادن غنایم:

عبد الرزاق استاد بخاری می نویسد:

در یکی از جنگ ها، به دنبال امانی که مسلمانان به کفار داده بودند، همگی اسلام آوردند، فاتحان به ظاهر اسلامی به جای آن که از مسلمان شدن عده ای بدون جنگ خوش حال باشند، به خاطر از دست دادن غنایم ابراز تأسّف می کردند و فرمانده آنان فضیل رقاشی با صراحت اظهار داشت: «ففاتنا ما کنّا أشرفنا علیه من غنائمهم» غنایمی را که نزدیک بود به چنگ آوریم از دست دادیم!(مصنف عبد الرزاق ج ۵، ص۲۲۲ شماره ۹۴۳۶٫)

متارکه جنگ پس از رسیدن به غنایم:

در فتح آفریقا، مردم مشاهده کردند که هدف اصلی مسلمانان رسیدن به غنایم جنگی است «طلبوا إلی عبد اللّه بن سعد أن یأخذ منهم مالاً علی أن یخرج من بلادهم فقبل منهم ذلک ورجع إلی مصر ولم یولّ علیهم أحداً»; از عبد اللّه بن سعد فرمانده لشگر اسلامی درخواست کردند که در برابر دریافت اموالی، شهر آنان را ترک کنند، وی نیز این پیشنهاد را پذیرفت و بدون این که کسی را بر آنان بگمارد آن جا را ترک کرده و به مصر باز گشتند. و اموالی که نصیب مسلمانان گردید به قدری زیاد بود که سهم هر سواره نظام سه هزار دینار و پیاده نظام هزار دینار شد.(فتوح مصر وأخبارها، ص ۳۱۲٫)

مصالحه در برابر پرداخت کنیزان شیرده:

و در فتح نوبه، واقع در جنوب مصر، عبد اللّه بن سعد حاضر می شود طی قرار دادی از جنگ با آنان منصرف شود به شرط آن سالیانه تعدادی غلام و کنیز به مسلمانان به پردازند و مسلمانان نیز مقداری گندم و عدس در اختیار آنان قرار دهند.

ویقال: بل علی أربعمائه رأس فی کلّ سنه منها لفیء المسلمین ثلاثمائه رأس وستون رأساً ولوالی البلد أربعون رأساً. قال: فزعم بعض المشایخ أن منها سبعه عشر مرضعاً;

گفته می شود که در این قرار داد مردم نوبه ملتزم شدند که سالیانه چهارصد کنیز به پردازند که سیصد و شصت تن سهم مسلمانان و چهل نفر سهم حاکم منطقه باشند،بعضی از بزرگان چنین می پنداشتند که ۱۷ نفر از کنیزان باید شیر ده باشند.

فتوح مصر وأخبارها، ص ۳۱۸٫

خوشحالی به خاطر غنایم و کنیزان زیبا:

حسّان بن نعمان در سال ۷۸ پس از فتح آفریقا غنایم زیادی به عبد الملک ارسال کرد، خوشحالی وی به غنایمی بود که حسّان برای او فرستاد و هم چنین دل خوشی آنان به کنیزان بربر بود که در زیبایی بی نظیر بودند، گویند: عبد العزیز بن مروان ۲۰۰ کنیز از اسیران را از حسام گرفت که برخی از آنها به هزار دینار ارزش داشت.(فتوح مصر وأخبارها، ص ۳۱۸٫)

پرداخت غنایم به بستگان خلیفه:

در جریان فتح آفریقا، عثمان حاضر می شود خَُمس غنایم را به مروان بن حکم بدهد:

أعطی عثمان مروان الخمس فی تلک الغزوه

فتوح مصر وأخبارها، ص ۳۲۹٫

بنا به نقل بلاذری:

فابتاع الخمس بمائتی الف دینار فکلم عثمان فوهبها له فأنکر الناس ذلک علی عثمان.

خمس غنایم به دویست هزار دینار معامله شد و عثمان تمامی آن را به مروان بخشید و این کار عثمان مورد اعتراض مردم قرار گرفت.

الانساب، ج ۵، ص ۲۷

ابن کثیر می نویسد:

صالحه بطریقها علی الفی الف دینار وعشرین الف دینار، فأطلقها کلّها عثمان فی یوم واحد لآل الحکم ویقال: لآل مروان

با مردم آفریقا به دو میلیون بیست هزار دینار مصالحه شد و عثمان همه این اموال را در یک روز به خاندان حکم یا مروان بخشید.

الانساب، ج ۵، ص ۲۷

آیا فتوحات مورد تأیید علی (ع) بود؟

جناب واعظ زاده برای اثبات مشروعیّت فتوحاتی که خلفا انجام داده اند، می گوید:

افزون براین، مگر علی علیه السلام همین فتوحات را تایید نمی کرد؟ امام سجاد (علیه السلام) هم چنان که در صحیفه سجادیه آمده است، برای مجاهدان دعا می کند، مجاهدان چه کسانی بودند؟ همان مجاهدانی بودند که به فرمان خلفا برای فتوحات اسلامی به جهاد می رفتند.(مجله حوزه، شماره ۱۴۱، ص ۲۷)

این سخن نیز همانند سخنان سابق جناب آقای واعظ زاده خراسانی از جهات مختلف دارای اشکال است:

۱ ـ علی در فتوحات شرکت نکردند:

در تمام آثار اسلامی حتی یک روایت که نشان گر رضایت حضرت امیر علیه السلام از فتوحات باشد، به چشم نمی خورد بلکه تردیدی نیست که علی بن أبی طالب علیه السلام و فرزندانش در هیچ یک از این کشورگشایی ها شرکت نداشته اند و این نه به دلیل بی تفاوتی، ترس از مرگ و… بود; بلکه به دلیل این که آن حضرت نمی خواست خود را در خدمت کسانی قرار دهد که حقوق مسلّم وی را به تاراج برده اند «أری تراثی نهباً» (نهج البلاغه صبحی صالح ص ۴۸،خطبه ۳ و محمد عبده، ج ۱، ص ۳۱، شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج ۱، ص ۱۵۱) و روا نمی دانست که با همکاری خویش، رفتار خلیفه و سپاهیانش را در این جنگ ها، اعتبار و مشروعیت ببخشد.

دیدگاه شهید مطهری:

چنان چه شهید مطهّری که شما از وی به عنوان روشن فکر با تقوا یاد کرده اید در این باره می گوید: علی علیه السلام از اظهار و مطالبه حقّ خود و شکایت از ربایندگان آن خودداری نکرد و آن را با کمال صراحت ابراز داشت و علاقه به اتّحاد اسلامی را مانع آن قرار نداد. خطبه های فراوانی در نهج البلاغه شاهد این مدّعا ست… شخصاً علی علیه السلام هیچ پستی را از هیچ یک از خلفا نمی پذیرد; نه فرماندهی جنگ، نه حکومت یک استان، نه اماره الحاج و نه چیزی دیگری از این قبیل را; زیرا قبول یکی از این پست ها به معنای صرف نظر کردن او از حق مسلّم خویش است.(امامت و رهبری، ص۲۰ و ۲۱)

دیدگاه حضرت امام (قدس سره) در باره فتوحات:

و امام راحل (قدس سره) نیز که جناب آقای واعظ زاه افتخار شاگردی او و شعار پیروی از خطّ او را دارد، با صراحت می فرماید: فتوحات زمان خلفا با اذن امام علیه السلام نبود:

امام (قدس سره) می نویسد: «إذا کان المستند فیه مرسله الورّاق»،( تهذیب الأحکام، ج ۴، ص ۱۳۵، ح ۳۷۸٫) «فانّ الغزو بغیر إذن الإمام علیه السلام لیس له حاله سابقه معلومه، والمتیقّن هو عدم الغزو بإذنه، واستصحابه لإثبات الغزو بغیر إذنه مثبت»; (کتاب البیع، ج ۳، ص ۱۰۲) اگر مستند حکم (زمینهایی که مشکوک است به اذن امام و یا بدون اذن امام صورت گرفته) روایت ورّاق باشد، «فتح بدون اذن امام» حالت سابقه ندارد و آن چه یقینی است «عدم تحقق فتح با اذن امام» است و استصحاب این حالت برای اثبات «فتح بدون اذن امام» ثابت می کند که تمام زمین های فتح شده متعلق به امام است.

می بینیم که امام راحل در این قضیه با صراحت می فرمایند این که این فتوحات به اذن امام صورت نپذیرفته، یقینی است.

و در جای دیگر می فرماید:

وما أفاد الشیخ (قده) من کشف الأدلّه عن کون الفتح بإذنه مبنیّ علی مبنی غیر مرضیّ

دلیل هایی که شیخ انصاری (قدس سره) اقامه کرده به این که فتوحات بااذن امام صورت گرفته، بر مبنای ناخشنود استوار است.

کتاب البیع، ج ۳، ص ۱۰۲

تا آن جا که می نویسد:

فتحصّل ممّا ذکر، أنّه لا دلیل علی أن الفتح کان بأمره أو باذنه

از آن چه که یادآور شدیم، ثابت شد که هیچ دلیلی بر این که فتوحات به دستور امام و یا با اذن آن حضرت صورت گرفته باشد، وجود ندارد.

کتاب البیع، ج ۳، ۱۰۸

و نیز در این که چرا امیرمؤمنان (علیه السلام) در زمین های فتح شده عراق تصرف نفرمود می نویسد:

ولکنّها ألحقت بالخراجیّه حکماً لاموضوعاً إمّا لأجل مصلحه المسلمین أو لأجل التقیّه وعدم قدره أمیرالمؤمنین علیه السلام علی تغییر ما فعله المتصدّون للخلافه، سیما فی مثل تلک الواقعه

زمین های فتح شده عراق از نظر حکم متعلق به عموم مسلمان ها شد، نه از نظر موضوع ملک امام است، و علت آن این است که علی (علیه السلام) به سبب مصالح مسلمانان این کار را انجام دادند و یا به سبب تقیه بوده و حضرت قدرت به دخل و تصرّف در آن چه که از خلفای قبلی صورت گرفته بود نداشتند.

کتاب البیع، ج ۳، ص ۷۳

امام مجتبی (ع) در فتوحات شرکت نداشت:

امام راحل (قدس سره) با کمال صراحت حضور امام مجتبی (علیه السلام) را در فتوحات خلفا انکار می کند و می گوید: حضور برخی از اصحاب خاصّ آن حضرت در این جنگ ها ثابت نیست و چنان چه ثابت هم باشد، به سبب تقیّه بود و راه گریزی برای مخالفت نداشتند، نه این که این جنگ ها مورد تأیید آنان بوده باشد.

وثالثه بما اشتهر من حضور أبی محمد الحسن علیه السلام فی بعض الغزوات ودخول بعض خواصّ أمیر المؤمنین علیه السلام من الصحابه کعمّار فی أمرهم. وفیه، مضافاً إلی عدم ثبوت حضور أبی محمد علیه السلام فی تلک الغزوات، أنّ ذلک لا یدلّ علی رضاهم، ولعلهم کانوا فی ذلک مجبورین، ملزمین، ومعلوم أنّه لم یمکن لهم التخلف عن أمر المتصدّین للخلافه.کتاب البیع، ج ۳، ص۷۲

چرا علی (ع) در فتوحات شرکت نداشت؟

امیرمؤمنان (علیه السلام) که به سبب شجاعت ها وفداکاری های فراوان در نبردهای دوران پیامبر(صلی الله علیه وآله) ومهارت های بسیار در امور جنگی، کارنامه درخشانی از خویش به یادگار گذاشته بود و نقش تعیین کننده علی (علیه السلام)در نبردهای عصر پیامبر(صلی الله علیه وآله) هم چون پیکارهای بدر، احد، خندق، خیبر و… از او یک جنگاور تمام عیار و بلامنازع ساخته بود; چنان که خود می فرماید: «وَ هَلْ أَحَدٌ مِنْهُمْ أَشَدُّ لَهَا مِرَاساً ، وَأَقْدَمُ فِیهَا مَقَاماً مِنِّی ! لَقَدْ نَهَضْتُ فِیهَا وَمَا بَلَغْتُ الْعِشْرِینَ» آیا یکی از قریش تجربه های جنگی سخت و دشوار مرا دارد؟ و آیا کسی در پیکار توانست از من پیشی بگیرد؟ هنوز بیست ساله نشده بودم که در میدان نبرد حضور فعال داشتم.(نهج البلاغه، خطبه ۲۷) خلیفه دوم، عمر بن الخطّاب اعتراف می کند: «واللّه لولا سیفه لما قام عمود الإسلام».( ابن أبی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج ۱۲، ص ۸۲٫)

خلفا نمی توانستند در برابر این قضیه بی تفاوت باشند; چراکه شرکت نکردن علی (علیه السلام) در فتوحات و انزوای حضرت می توانست این سؤال را در اذهان مسلمانان برانگیزاند که چرا علی بن ابی طالب (علیه السلام) ا آن همه سابقه درخشان در نبردهای گذشته، اکنون که زمان انتشار اسلام در سرزمین های کفر و شرک رسیده است، بی تفاوت و یا منزوی است؟

مگر چه اتّفاقی افتاده و چه تغییری حاصل شده که علی (علیه السلام)در هیچ یک از جنگ ها شرکت نمی کند؟

آیا علی (علیه السلام) جهاد با مشرکان را واجب نمی داند؟ و یا خلافت خلفا را مشروع نمی داند و این جنگ ها را بدعت می شمارد؟ یا این که نشر اسلام را در سایه به اصطلاح فتوحات (شما بخوانید در سایه شمشیر) معقول نمی داند؟ و نمی خواهد آیندگان به آیین سراسر مهر و عطوفت اسلام، به صورت یک دین خشونت محور نگاه کنند، و عملکرد خلاف دین و عقل فرماندهان رابه حساب اسلام بگذارند.

علی (ع) سیره شیخین را قبول نداشت:

آری، از دیدگاه علی (علیه السلام) مشروعیت عملکرد خلفا مورد سؤال است، به طوری که در قضیه شورای شش نفره، سه بار به حضرت پیشنهاد قبول خلافت به شرط عمل به سیره شیخین می دهند، ولی حضرت با قاطعیت تمام رد می کند. احمد بن حنبل می نویسد: عاص بن وائل گوید: به عبد الرحمان گفتم: چگونه با وجود شخصیّتی مانند علی، با عثمان بیعت کردید؟ پاسخ داد: «ما ذنبی قد بدأت بعلی فقلت: أبایعک علی کتاب اللّه وسنه رسوله وسیره أبی بکر وعمر رضی اللّه عنهما قال: فقال فیما استطعت قال: ثم عرضتها علی عثمان رضی اللّه عنه فقبلها»; (مسند احمد، ج ۱، ص ۷۵ و فتح الباری، ج ۱۳، ص ۱۷۰) گناه من چیست که سه مرتبه به علی پیشنهاد کردم که خلافت را به شرط عمل به کتاب خدا و سنّت پیامبر و سیره ابوبکر وعمر بپذیرد، ولی قبول نکرد; ولی عثمان زیر بار این پیشنهاد رفت.

هم چنین پس از جنگ صفین که مردم را جهت جنگ با خوارج آماده می ساخت، از پذیرش بیعت ربیعه بن أبی شداد مشروط به عمل به سیره شیخین، خودداری کرد و فرمود:

ویلک لو أنّ أبا بکر وعمر عملا بغیر کتاب اللّه وسنّه رسول اللّه صلی اللّه علیه وسلم لم یکونا علی شئ من الحق

وای بر تو، اگر ابو بکر و عمر بر خلاف کتاب خدا و سنّت پیامبر عمل کرده باشند، از حق فاصله گرفته اند.

تاریخ طبری، ج ۴، ص ۵۶

آیا می شود علی این فتوحات را تأیید نماید؟

آیا علی (علیه السلام) می تواند فتوحاتی را که شاخصه های اسلامی ندارد تأیید نماید؟

مگر او نمی فرماید: اگر مسلمانی در رکاب فرماندهی که مقررات الهی را رعایت نمی کند و دستور خداوند را درباره غنایم جنگی اجرا نمی کند، شرکت کند و کشته شود، مرگ او همانند مرگ دوران جاهلیت است.( وسائل الشیعه، ج ۱۵ ص ۴۹ ح ۱۹۹۶۱)

با همه این حال، مگر امکان دارد که علی (علیه السلام) عملکرد فاتحانی همانند ولید بن عقبه را مورد تایید قرار دهد که به جرم شراب خواری مسلمانان تصمیم می گیرند که در همان منطقه عملیاتی به وی حدّ جاری کنند، حذیفه می گوید: «أتحدّون أمیرکم، وقد دنوتم من عدوّکم، فیطمعون فیکم؟» شما در مصاف با دشمن، می خواهید فرمانده خود را حدّ بزنید، چه این کار موجب ضعف روحیه لشگر اسلام و باعث تسلط دشمن خواهد شد. ولی به نقل ذهبی او با کمال وقاحت پاسخ می دهد:

لأشربنّ و إن کانت محرّمه***وأشربنّ علی رغم أنف من رغما

شراب می نوشم اگرچه حرام باشد و برای این که پوزه کسی که آن را حرام می داند، به خاک مالیده شود، شراب خواهم خورد.

سیرأعلام النبلاء ج ۳، ص ۴۱۴، تاریخ اسلام ذهبی، ج ۳، ص ۶۶۶٫

آیا علی می تواند فتوحاتی را تأیید نماید که فرمانده آن همانند عبد العزیز بن موسی، به جای نشر فرهنگ اسلامی و دعوت دیگران به اسلام، به خاطر دلباختگی به دختر مسیحی و از دواج با او، از اسلام دست بر می دارد و مرتد می شود و عاقبت مسلمانان این عمل کرد تلخ; بلکه ننگین را نمی توانند تحمل کنند، وی را به مکافات عمل خویش رسانده و سر بریده اش را برای سلیمان بن عبد الملک ارسال می کنند.(فتوح مصر وأخبارها، ص ۳۵۴)

آیا مشورت دادن علی(علیه السلام) دلیل بر رضایت حضرت بوده است؟

أوّلا: همکاری حضرت امیر (علیه السلام) با خلفا یا در حوزه پاسخ به پرسش هایی بود که اگر انجام نمی گرفت چه بسا مردم نسبت به اسلام بدبین می شدند و عقیده آنان نسبت به دین متزلزل می شد.

ثانیاً: مشورت دهی با خلفا، به عنوان یک تکلیف شرعی بوده است; زیرا مشورت دادن وظیفه هر مسلمانی است، حتّی اگر طرف مشورت، شخص یهودی نیز باشد، مقتضای وظیفه اسلامی رهنمود با نهایت امانت داری است; چه رسد که اگر مسئله حفظ اساس اسلام و دین خدا در میان باشد.

اگر در موارد معدود حضرت به کمک خلفا نمی شتافت مسلمانان دچار سرگشتگی می شدند و امکان داشت که دست از اسلام بردارند.

وثانیاً: امیرمؤمنان (علیه السلام) نسبت به سرنوشت جامعه اسلامی احساس مسؤولیت می کرد; به طوری که اگر در موارد لازم مشاوره نمی داد و از این مقدار مساعدت طفره می رفت، چه بسا بحران های سیاسی، نظامی و… که به خاطر سوء تدبیر حاکمان به وجود می آمد، اساس جامعه اسلامی را به خطر می انداخت و زمینه شکست سپاه اسلام و در نهایت، نابودی اصل دین فراهم می آمد و این با سیره علی (علیه السلام) سازگارنبود.

از این رو حضرت با تدابیر و رهنمودهای خود، اسلام را حفظ و جامعه اسلامی را از هلاکت نجات می داد.

حضرت در رابطه با علت حضور خود در صحنه پس از کناره گیری، می فرماید:

حَتَّی رَأَیْتُ رَاجِعَهَ النَّاسِ قَدْ رَجَعَتْ عَنِ الاِْسْلاَمِ، یَدْعُونَ إِلَی مَحْقِ دِینِ مُحَمَّد(صلی الله علیه وآله) فَخَشِیتُ إِنْ لَمْ أَنْصُرِ الاِْسْلاَمَ وَ أَهْلَهُ أَنْ أَرَی فِیهِ ثَلْماً أَوْ هَدْماً، تَکُونُ الْمُصِیبَهُ بِهِ عَلَیَّ أَعْظَمَ مِنْ فَوْتِ وِلاَیَتِکُمُ … فَنَهَضْتُ فِی تِلْکَ الاَْحْدَاثِ حَتَّی زَاحَ الْبَاطِلُ وَزَهَقَ، وَاطْمَأَنَّ الدِّینُ وَتَنَهْنَهَ

تا آنجا که دیدم گروهی از اسلام بازگشته، می خواهند دین محمد(صلی الله علیه وآله وسلم)را نابود سازند، پس ترسیدم که اگر اسلام و طرفدارانش را یاری نکنم، رخنه ای در آن ببینم یا شاهد نابودی آن باشم، که مصیبت آن بر من بزرگ تر بود از محرومیت از خلافت و حکومت بر شما … پس در میان آن آشوب و غوغا بپاخاستم تا آن که باطل از میان رفت و دین پابرجا و محکم گردید.

نهج البلاغه، نامه ۶۲، شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج ۶، ص ۹۵ ، الامامه والسیاسه، ج ۱، ص ۱۷۵ ، الغارات ثقفی، ص ۲۰۲ .

نجات جامعه اسلامی با همکاری مشاورانه علی (ع):

نمونه بارز نجات اسلام و جامعه اسلامی با همکاری مشاورانه حضرت با دستگاه خلافت همانند قضیه ای است که محقّقان محترم مجلّه حوزه در یادداشت به آن اشاره کرده اند که «در جنگ نهاوند، که عرصه بر سپاه اسلام تنگ شده بود و پادشاه ایران، صدوپنجاه هزار سوار و پیاده، مردان کار و مبارزان کارزار و ابطال معروف و سپه سالاران روزگار دیده، جنگ ها کرده و تجربه ها یافته، با هفتاد پیل، برای از بیخ و بن برکندن سپاه اسلام گرد آورده و هراس در دلها افکنده بود».(مجله حوزه، شماره ۱۴۱، ص ۴۶٫)

در این چنین موقعیّت حساس که خطر جهان اسلام و جامعه اسلامی را تهدید می کند و نظریّه هایی که از سوی برخی همانند طلحه، عثمان و دیگر صحابه ابراز می شود، نه تنها مشکل به وجود آمده را برطرف نمی سازد; بلکه چه بسا نابودی جهان اسلام را به دنبال خواهد داشت.

در این وقت حسّاس است که علی(علیه السلام) موقعیّت را غنیمت شمرده و با مشورت دادن دقیق و حساب شده، جهان اسلام را از نابودی نجات می دهد. عمر بن خطّاب پس از شنیدن نظریه اصحاب رو به علی کرده و می گوید: «ای ابو الحسن، تو در این باره چه می گویی؟

علی (علیه السلام) می فرماید: اگر همه لشکر را از شام بیرون ببری، رومیان، آهنگ بستگان و زن و فرزند ایشان می کنند و اگر همه لشگر یمن را حرکت دهی، حبشی ها بر سر زمین ایشان هجوم می آورند و اگر خودت از این حرم بیرون شوی، چنان کار بر تو دشوار می شود که ممکن است از پشت سر خود، نگران تر از پیش روی خود شوی و چون ایرانیان تو را در برابر خود ببینند، خواهند گفت: این پادشاه تمام سرزمین های عرب است و موجب خواهد شد که سخت تر جنگ کنند و ما در روزگار پیامبرمان که سلام و درود خدا بر او باد، و پس از رحلت آن حضرت، به کثرت عدد، با دشمن پیکار نکرده ایم.

معتقدم: برای شامی ها بنویسی که دو سوم ایشان در شام باقی بمانند و یک سوم ایشان حرکت کنند. هم چنین برای مردم عمان و دیگر استان ها و شهرها».(مجله حوزه، شماره ۱۴۱، ص ۴۴) عمر موافقت خود را با نظریّه علی(علیه السلام) ابراز می دارد و همان را که علی(علیه السلام) گفته به کار می گیرد. امیر المؤمنین(علیه السلام) در این مورد و مشابه آن، در حقیقت از ثمره تلاش ۲۳ سال زحمت طاقت فرسای رسول خدا(صلی الله علیه وآله) و جان فشانی های خود در گسترش اسلام نگاهبانی می کند، نه از حکومت خلفا و یا حمایت از لشکرکشی ها و فتوحات.

آیا اکتفا به قرآن و اهل بیت (علیه السلام)، جمود فکری است

جناب آقای واعظ زاده در مصاحبه خود با مجلّه حوزه گفته است: بزرگ ترین مانع فکری برای این نوع روشن فکری آن است که کسی بر عترت جمود بورزد و بگوید: قرآن و عترت; و سنّت را که اهل تسنن در کتاب ها از رسول الله(صلی الله علیه وآله وسلم) نقل کرده اند هیچ بینگارد. نادیده گرفتن سنّت که الان در بین اهل تسنن و در کتاب هایشان هست به این دلیل که ما عترت داریم و همین عترت از سنّت کفایت می کند; این جمود فکری و اولین مانع فکری در حوزه فقه است.

این سخن جناب آقای واعظ زاده چند اشکال اساسی دارد که برخی از آن ها اشاره می شود:

۱ ـ مخالف دستور پیامبر(صلی الله علیه وآله)

الف: قرآن و عترت تنها مانع گمراهی:

این سخن در حقیقت اعتراض بر رسول اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم)است که در حدیث ثقلین تنها راه بیمه شدن جامعه اسلامی از هرگونه ضلالت و گمراهی و کج فکری را، تمسّک به کتاب و اهل بیت(علیهم السلام) قرار داده و فرموده است: «إنّی تارک فیکم الثقلین کتاب اللّه وعترتی، أهل بیتی لن یفترقا حتّی یَرِدا علیّ الحوض، إن تمسّکتم بهما لن تضلّوا بعدی»;

من دو چیز گرانبها در میان شما به یادگار می گذارم: کتاب خدا و عترت و اهل بیت من، و این دو از یکدیگر جدا نخواهند شد تا نزد حوض کوثر به من ملحق شوند و اگر به این دو (قرآن و اهل بیت) تمسّک کنید برای همیشه از هر گونه گمراهی در امان خواهید بود.

این حدیث جز در صحیح بخاری در تمام صحاح اهل سنّت، همانند: صحیح مسلم، سنن ابن ماجه، سنن ترمذی، سنن أبی داود و سنن نسایی آمده است;( صحیح مسلم، ج ۷، ص ۱۲۳، ح ۶۱۱۹، باب فضائل علی بن أبی طالب، سنن ترمذی، ج ۵، ص ۳۲۹، مسند احمد، ج ۳، ص۱۴ و سنن کبری نسائی، ج ۵، ص ۵۱، ح ۸۱۷۵٫) حتّی برخی از اهل سنّت گفته اند: حدیث ثقلین جزء احادیث متواتر است.

ابو منذر سامی مصری شافعی می نویسد: «فحدیث العتره بعد ثبوته من أکثر من ثلاثین طریقاً وعن سبعه من صحابه سیّدنا رسول اللّه ورضی عنهم، وصحّته التی لا مجال للشکّ فیها یمکننا أن نقول: إنّه بلغ حدّ التواتر». الزهره العطره فی حدیث العتره، ص ۶۹ و مراجعه شود به: تفسیر ابن کثیر، ج ۴، ص ۱۲۲، السیره النبویّه، ج ۴، ص ۴۱۶، مصابیح السنه، ج۲، ص۲۰۵ وسلسله الأحادیث الصحیحه ألبانی، ج ۱، ص ۱۷۶٫

ابن کثیر دمشقی سلفی متعصب می نویسد: وقد ثبت فی الصحیح أنّ رسول اللّه (صلی الله علیه وآله وسلم) قال فی خطبته بغدیر خم «إنّی تارک فیکم الثقلین کتاب اللّه وعترتی وإنّهما لم یفترقا حتّی یردا علیّ الحوض

در روایت صحیح آمده که رسول اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) در خطبه غدیر فرمودند که من دو چیز گرانبها در میان شما می گذارم: کتاب خدا و عترت خود، و این دو از یکدیگر جدا نخواهند شد تا نزد حوض کوثر به من ملحق شوند.

تفسیر ابن کثیر، ج ۴، ص ۱۲۲

وی هم چنین گفته است:

قال شیخنا أبو عبد اللّه الذهبی: وهذا حدیث صحیح

استاد من ذهبی گفته است که این روایت صحیح است.

السیره النبویّه، ج ۴، ص ۴۱۶ والبدایه والنهایه، ج ۵، ص ۲۲۸٫

همچنین ناصر الدین البانی وهابی نیز به صحت حدیث ثقلین تصریح کرده است.(صحیح الجامع الصغیر، ج ۲، ص ۲۱۷، ح ۲۴۵۴)

حاکم نیشابوری گفته است: هذا حدیث صحیح علی شرط الشیخین ولم یخرجاه بطوله; (المستدرک، ج ۳، ص ۱۰۹) این حدیث مطابق شرط بخاری و مسلم صحیح است و آن دو در کتاب صحیح خویش نیاورده اند.

تفتازانی از علمای بزرگ علم کلام اهل سنّت می نویسد:

ألاتری أنّه علیه الصلاه والسلام قرنهم بکتاب اللّه تعالی فی کون التمسک بهما منقذاً عن الضلاله، ولا معنی للتمسک بالکتاب إلاّ الأخذ بما فیه من العلم والهدایه فکذا فی العتره.

آیا توجه نمی کنی که پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) اهل بیت خود را هم ردیف قرآن قرار داده و فرموده که تمسک به این دو، بشر را از گمراهی نجاب می بخشد معنای تمسک این است که از علوم و هدایت اهل بیت، همانند قرآن استفاده کنیم.

المستدرک، ج ۳، ص ۱۰۹٫

مشابه همین مطلب را مُناوی از علمای بزرگ اهل سنّت نوشته است.( رک: فیض القدیر، ج ۲، ص ۱۷۴)

ب: اهل بیت علیهم السلام، تنها کشتی نجات امّت:

أحمد بن حنبل رئیس مذهب حنابله از ابو ذر نقل کرده که پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود: «ثمّ ألا إنّ مثل أهل بیتی مثل سفینه نوح من رکبها نجا ومن تخلف عنها هلک»;

آگاه باشید داستان اهل بیت من همانند داستان کشتی حضرت نوح است، هر کس سوار این کشتی شود نجات می یابد و هرکس تخلّف کند، هلاک خواهد شد.

فضائل الصحابه، ج ۲، ص ۲۸۵، معجم کبیر، ج ۳، ص ۴۴، تاریخ بغداد، ج ۱۲، ص ۹۱ و حلیه الأولیاء، ج ۴ ص ۳۰۶٫

حاکم نیشابوری گفته است: «حدیث صحیح علی شرط مسلم ولم یخرجاه»; بر مبنای صحیح مسلم روایت صحیح است.

المستدرک، ج ۲، ص ۳۴۳٫

مُناوی از علمای بزرگ اهل سنّت می گوید:

ووجه تشبیههم بالسفینه أن من أحبهم وعظّمهم شکراً لنعمه حبهم واخذ بهدی علمائهم نجا من المخالفات، ومن تخلف عن ذلک غَرِق فی بحر کفر النعم وهلک فی معادن الطغیان.

مراد پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله وسلم)از تشبیه اهل بیت به کشتی نوح این است که هر کس آنان را دوست بدارد و به دنبال محبّت، آنان را گرامی دارد و به رهنمود آنان عمل کند، از مخالفت با دین نجات می یابد و اگر تخلّف کند، در دریای کفر غرق و در معدن طغیان هلاک خواهد شد.

فیض القدیر، ج ۵، ص ۶۶۰

ملاّ علی قاری از دیگر علمای بزرگ اهل سنّت می گوید:

من التزم محبتهم ومتابعتهم نجا فی الدارین، وإلا فهلک فیهما

هر کس ملتزم به محبّت و متابعت اهل بیت باشد، در دنیا و آخرت نجات می یابد، وگرنه در هر دو جهان هلاک خواهد شد.

مرقاه المفاتیح، ج ۹، ص ۳۹۸۸، ح ۶۱۱۸۳٫

ج: جدایی از اهل بیت(علیهم السلام)، پیوستن به حزب شیطان:

حاکم نیشابوری از ابن عباس نقل می کند که گفت: پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود:

«وأهل بیتی أمان لامتی من الاختلاف فإذا خالفتها قبیله من العرب اختلفوا فصاروا حزب ابلیس». هذا حدیث صحیح الاسناد ولم یخرجاه

اهل بیت من سبب جلوگیری امّت از اختلاف است، اگر ملّتی با آنان مخالفت ورزند، دچار اختلاف شده و به حزب شیطان تبدیل خواهند شد. ]آن گاه حاکم می گوید:[ این روایت از نظر سند صحیح است.

المستدرک، ج ۳، ص ۱۴۹، الصواعق المحرقه ابن حجر، ص ۹۱، کنز العمال، ج ۱۲، ص ۱۰۲، خصائص کبری سیوطی، ج ۲، ص ۲۶۶، وفضائل الصحابه احمد بن حنبل، ج ۳، ص ۶۷۱٫

د: جامعه منهای اهل بیت(علیهم السلام)، حیوان کمر شکسته:

ابن حجر مکی می نویسد:

قیل لرسول اللّه(صلی الله علیه وآله وسلم): ما بقاء الناس بعدهم (أی أهل البیت) فقال: بقاء الحمار إذا کسر صلبه

به پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله وسلم) گفته شد: وضع جامعه ای را که از اهل بیت فاصله گرفته باشند، چگونه می بینی؟ حضرت پاسخ داد: همانند الاغی که کمرش شکسته باشد، نه توان راه رفتن و نه توان بار بردن دارد.

الصواعق المحرقه، ج ۲، ص ۶۸۵، ط. الرساله، ص ۲۳۷ ط. المحمدیه و ص ۱۴۳ ط. المیمنیه.

مرحوم شرف الدین بعد از نقل کلام ابن حجر می نویسد: ما از ابن حجر می پرسیم: اگر موقعیّت اهل بیت(علیهم السلام)این چنین است، پس چرا آنان روی گردان می شوید؟(المراجعات، ص ۷۷)

۲ ـ مخالف دستور امامان شیعه

سخن آقای واعظ زاده گذشته از این که مخالف توصیه های پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) نسبت به اهل بیت (علیهم السلام) است; بلکه از چند جهت مخالف با دستور امامان شیعه است:

الف: مخالفت با روایات عامه، معیار صحت روایت:

در موارد تعارض دو روایت و عدم امکان شناخت روایت قابل استناد، یکی از راه های تشخیص روایت معتبر، مخالفت با احادیث اهل سنّت می باشد.

چنان که در مقبوله عمر بن حنظله از امام صادق (علیه السلام) آمده است:

ینظر فما وافق حکمه حکم الکتاب والسنّه وخالف العامّه فیؤخذ به ویترک ما خالف حکمه حکم الکتاب والسنّه ووافق العامّه

روایتی که از ما نقل می شود اگر با حکم کتاب و سنّت موافق و با نظر اهل سنّت مخالف بود، قابل استناد است، و هر روایتی که این چنین نباشد، کنار گذاشته خواهد شد.

راوی پرسید:

إن کان الفقیهان عرفا حکمه من الکتاب والسنه ووجدنا أحد الخبرین موافقا للعامه والآخر مخالفا لهم بأی الخبرین یؤخذ؟

اگر دو فقیه دو حکم مخالف از کتاب و سنّت استفاده کردند و یکی از آن دو مخالف اهل سنّت و دیگری موافق بود، وظیفه چیست؟

حضرت پاسخ داد: ما خالف العامّه ففیه الرشاد; آن چه که مخالف اهل سنّت باشد، عامل هدایت و رستگاری است.

کافی، ج ۱، ص ۶۷، ح ۱۰٫

ب: اخذ معارف دینی از غیر طریق اهل بیت(علیهم السلام) خیانت به خدا:

علی بن سوید می گوید: «کتب إلیّ أبو الحسن الأوّل وهو فی السجن:… لا تأخذون معالم دینک عن غیر شیعتنا; فإنّک إن تعدیتهم، أخذت دینک عن الخائنین الذین خانوا اللّه ورسوله وخانوا أماناتهم…»

امام کاظم(علیه السلام) طی نامه ای از زندان برایم نوشت: معارف دینی خود را از غیر شیعه فرانگیرید; زیرا در این صورت، دین خود را از خیانت کارانی ـ که به خدا و پیامبر و تعهّدات خود خیانت ورزیدند ـ دریافت کرده ای.

اختیار معرفه الرجال، ج ۱، ص ۷، ح ۴ و وسائل الشیعه (آل البیت ) ج ۷۲، ص ۱۵۰، ح ۳۳۴۵۸٫

شیخ صدوق به سند خود از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمودند: «کذب من زعم أنّه یعرفنا وهو متمسک بعروه غیرنا»;( معانی الأخبار ص ۳۹۹ ح ۵۷، وسائل الشیعه (آل البیت)، ج ۲۷، ص ۱۲۹) دروغ می گوید آن که مدّعی است ما را می شناسد، ولی به ریسمان مخالفان ما دست می زند و معارف دینی را از غیر طریق ما به دست آورد.

انحصار علوم حق، در خاندان اهل بیت(علیهم السلام) :

کلینی نقل کرده است:

قال أبو جعفر(علیه السلام) لسلمه بن کهیل والحکم بن عتیبه : شرّقا وغرّبا فلا تجدان علماً صحیحاً إلاّ شیئاً خرج من عندنا أهل البیت

امام باقر (علیه السلام) به سلمه بن کهیل[۱] و حکم بن عتیبه[۲] فرمود: شرق و غرب عالم را زیر پا بگذارید، دانش درست را جز نزد ما اهل بیت نخواهید یافت.

معانی الأخبار ص ۳۹۹ ح ۵۷، وسائل الشیعه (آل البیت)، ج ۲۷، ص ۱۲۹٫

امام باقر (علیه السلام) به سلمه بن کهیل (سلمه بن کهیل متوفای ۱۲۱، از فقهای اهل سنّت بلکه رکنی از ارکان اهل سنّت به شمار می رود. ر.ک: تهذیب التهذیب، ج ۴، ص ۱۳۷) و حکم بن عتیبه (حکم بن عتیبه متوفای ۱۱۵، از فقهای بزرگ اهل سنّت محسوب می شود، ابن حجر از مجاهد نقل می کند: رأیت الحکم فی مسجد الخیف وعلماء الناس عیال علیه… حکم را در مسجد خیف دیدم که عالمان جیره خوار سفر علم او بودند.ر.ک: تهذیب التهذیب، ج ۲، ص ۳۷۲، معارف ابن قتیبه، ص ۴۶۴ و معجم رجال الحدیث، ج ۷، ص ۱۸۳) فرمود: شرق و غرب عالم را زیر پا بگذارید، دانش درست را جز نزد ما اهل بیت نخواهید یافت.

در روایت دیگری نقل می کنند که امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

فلیُشَرِّق الحکم ولیُغرب، أما واللّه لا یصیب العلم إلا من أهل بیت نزل علیهم جبرئیل

اگر حکم بن عتیبه شرق و غرب عالم را زیر پا بگذارد، به خدا سوگند، علم دین را جز از اهل بیتی که جبرئیل بر آنان نازل گردیده، نمی تواند به دست آورد.

کافی، ج ۱، ص ۳۹۹، ح ۴ و ۵، بصائر الدرجات، ص ۲۹ ح ۲ و وسائل الشیعه، ج ۲۷، ص ۶۹، ح ۳۳۲۲۵٫

۳ . مخالف نظر حضرت امام خمینی(قدس سره)

سخن جناب آقای واعظ زاده خراسانی از جهات مختلف مخالف نظریه حضرت امام(قدس سره) است:

الف) مهجوریّت از اهل بیت(علیهم السلام) هم سطح مهجوریت با قرآن است

امام راحل(قدس سره) در مقدمه وصیّت نامه الهی ـ سیاسی اش که به عنوان آخرین اثر و یادگار، برای امت می باشد، آورده است:

شاید جمله «لَنْ یَفْتَرِقا حتّی یَرِدا عَلَیَّ الْحَوض» اشاره باشد بر این که بعد از وجود مقدّس رسول اللّه (صلی الله علیه وآله وسلم) هرچه بر یکی از این دو گذشته است بر دیگری گذشته است و مهجوریّت هر یک مهجوریّت دیگری است، تا آن گاه که این دو مهجور بر رسول خدا در حوض وارد شوند.

ب) حدیث ثقلین، حجّت قاطع بر همه مسلمانان است

امام راحل(قدس سره) در بخش دیگر وصیّت نامه اش می نویسد:

و ذکر این نکته لازم است که حدیث ثقلین متواتر بین جمیع مسلمین است… و این حدیث شریف، حجّت قاطع است بر جمیع بشر به ویژه مسلمانان مذاهب مختلف; و باید همه مسلمانان که حجّت بر آنان تمام است جواب گوی آن باشند; و اگر عذری برای جاهلان بی خبر باشد برای علمای مذاهب نیست …

ج) فقه جعفری، دریای بی پایان است

امام راحل (قدس سره) در بخش دیگر سخنان خود آورده است:

و ما مفتخریم که مذهب ما جعفری است که فقه ما که دریای بی پایان است، یکی از آثار اوست. و ما مفتخریم به همه ائمّه معصومین ـ علیهم صلوات اللّه ـ و متعهّد به پیروی آنانیم …

د) انحراف از فقه سنّتی، وسوسه خنّاسان است

امام راحل(قدس سره) در بخش دیگری از وصیت خود فرموده:

با کمال جِدّ و عجز از ملّت های مسلمان می خواهم که از ائمّه اطهار و فرهنگ سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و نظامی این بزرگ راهنمایان عالم بشریّت به طور شایسته و به جان و دل و جان فشانی و نثار عزیزان پیروی کنند. از آن جمله دست از فقه سنّتی که بیانگر مکتب رسالت و امامت است و ضامن رشد و عظمت ملّت ها است، چه احکام اوّلیه و چه ثانویّه که هر دو مکتب فقه اسلامی است، ذرّه ای منحرف نشوند و به وسواس خنّاسان معاند با حق و مذهب گوش فرا ندهند ….

متن وصیّت نامه الهی ـ سیاسی بر گرفته از سایت: www.imam-khomeini.com.

هـ) اخطار شدید اللحن به روشن فکران مصنوعی حوزوی

امام راحل در بخش دیگری از وصیت نامه، خطر روشن فکران مصنوعی را به حوزویان گوشزد نموده و می نویسند:

می دانیم که قدرت های بزرگ چپاولگر در میان جامعه ها، افرادی به صورتهای مختلف از ملی گراها و روشن فکران مصنوعی و روحانی نمایان که اگر مجال یابند از همه پرخطرتر و آسیب رسان ترند، ذخیره دارند که گاهی سی چهل سال با مشی اسلامی و مقدس مآبی یا پان ایرانیسم و وطن پرستی و حیله های دیگر، با صبر و بردباری در میان ملّت ها زیست می کنند و در موقع مناسب مأموریت خود را انجام می دهند.

۴ . مخالف رهنمودهای مقام معظّم رهبری

جناب آقای واعظ زاده که اکتفا به قرآن و اهل بیت(علیهم السلام) را جمود و رفتن به سراغ روایات اهل سنّت را نشانه روشن فکری می داند، از چند جهت مخالف با رهنمودهای ارزنده مقام معظّم رهبری است که که به بخشی از آنها اشاره می شود:

ب) پیام اهل بیت(علیهم السلام) ندای وحدت بخش است

مقام معظّم رهبری در بیانات خود در دیدار میهمانان شرکت کننده در چهارمین مجمع جهانی اهل بیت(علیهم السلام)که در تاریخ ۲۸/۵/۱۳۸۵ ایراد نمود، آمده است: «امروز دنیای اسلام به پیام اهل بیت نیازمند است. مسئله پیروان اهل بیت و مجمع اهل بیت و ندای اهل بیت در جوامع شیعی، ندای تفرقه افکنانه نیست; برخلاف آن چه که بعضی تنگ نظرها از یک طرف و بعضی مغرض ها از یک طرف تصور می کنند و آن را در بوق های تبلیغاتی خودشان دایم می دمند و تکرار می کنند. مسئله، مسئله نفی نیست; مسئله، مسئله اثبات است.

دنیای اسلام نیازمند مکتب اهل بیت:

مکتب اهل بیت(علیهم السلام) حقایقی دارد، مطالبی دارد که امروز دنیای اسلام به اینها نیازمند است… ما اگر بر محور نام مبارک اهل بیت اجتماع می کنیم، برای این نیست که دیواری دور خودمان بکشیم تا ما را از بقیّه مسلمین جدا کند، بلکه به عکس، برای این است که افق های جدیدی را در مقابل چشم متفکّران اسلامی باز کنیم; پنجره های جدید را بگشاییم تا حقایق جدیدی را ببینند. این، رسالت و مسئولیّت ماست.

عرضه گوهر گرانبهای اهل بیت(علیهم السلام) در عرصه بین الملل:

مقام معظم رهبری در بخش دیگر از سخنانشان فرمودند: «در درجه اوّل طبعاً خود پیروان اهل بیت باید اقرار و اعتراف به این هویّت والا بکنند و خودشان این گوهر گران بهایی را که در دستشان هست، بشناسند تا بعد بتوانند آن را عرضه کنند; این جرئت را پیدا کنند که در بازارِ متاع های گوناگون، این گوهر گران بها را در معرض قرار بدهند; در برابر چشم دیگران قرار بدهند… ما افتخار می کنیم به این که این بزرگواران را شناختیم… احساس کنیم که باید این حقایق را در مقابل چشم مردم جهان قرار داد; همان طور که ائمّه قرار می دادند… اگر مردم آن زیبایی ها و درخشندگی های کلمات اهل بیت را ببینند، به خودی خود دل ها را متوجّه آنها می کنند و مجذوب آنها می شوند; این امروز وظیفه ماست».

هـ) توصیه به معرّفی اهل بیت(علیهم السلام) به سراسر جهان

مقام معظّم رهبری خطاب به مسئولان مجمع جهانی اهل بیت(علیهم السلام)فرمود: «کار اساسی شما، کاری است که باید در خلال این فعالیّت ها تحقّق پیدا کند و آن، معرّفی مکتب اهل بیت(علیهم السلام)است به دنیای اسلام، بلکه به سراسر عالم; چون امروز همه دنیا تشنه معنویّتند و این معنویّت در اسلام هست و در اسلامی که در مکتب اهل بیت معرّفی می شود، به نحو جامع و کاملی وجود دارد».

پایگاه اطّلاع رسانی دفتر مقام معظّم رهبری، http://farsi.leader.ir: قسمت بیانات، دیدار با میهمانان شرکت کننده در چهارمین مجمع جهانی اهل بیت(علیهم السلام)۲۸/۵/۱۳۸۵٫

هم چنین معظم له در دیدار میهمانان شرکت کننده در چهارمین مجمع جهانی اهل بیت(علیهم السلام) فرمود: «معارف حقیقی اسلام که در مکتب اهل بیت(علیهم السلام) تبلور یافته».

پایگاه اطّلاع رسانی دفتر مقام معظّم رهبری: در دیدار با میهمانان شرکت کننده در چهارمین مجمع جهانی اهل بیت(علیهم السلام)۲۸/۵/۸۶٫

با توجه به مطالب یادشده، برای امثال جناب آقای واعظ زاده که خود را پیرو خط امام راحل (قدس سره) و مطیع رهبری می دانند، لازم و ضروری است که در فرمایشات خود تجدید نظر نمایند و در آینده از تکرار این چنین مطالب، خودداری فرمایند.

زیرا این مطالبی که به صورت پیشنهاد روشن فکری برای حوزویان مطرح می کنند، چیزی جز انحراف از مسیر اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام) و مخالفت با سیره بنیان گذار جمهوری اسلامی و رهنمود رهبر معظم انقلاب نمی تواند باشد.

آیا مراجعه به روایات کتب اهل سنّت نماد روشن فکری است؟

جناب آقای واعظ زاده می گوید:

بزرگ ترین مانع فکری برای این نوع روشن فکری آن است که کسی بر عترت جمود بورزد و بگوید قرآن و عترت; و سنّت را که اهل تسنن در کتاب ها از رسول اللّه (صلی الله علیه وآله وسلم) نقل کرده اند هیچ بینگارد. نادیده گرفتن سنّت که الان در بین اهل تسنن و در کتاب هایشان هست به این دلیل که ما عترت داریم و همین عترت از سنّت کفایت می کند; این جمود فکری و اوّلین مانع فکری در حوزه فقه است».

و در ادامه گفته است:

«به یقین در روایت، هم واژه «سنتی» بوده و هم «عترتی».

مغالطه در واژه سنّت میان شیعه و اهل سنّت

آقای واعظ زاده، میان واژه «سنّت» که در کتاب های شیعه آمده با سنّت در کتاب های اهل سنّت، خلط کرده بلکه مغالطه نموده است زیرا مفهوم این واژه در میان شیعه و سنی تفاوت زیادی دارد که به برخی از آن ها اشاره می کنیم:

الف: مفهوم سنّت در فقه شیعه:

واژه سنّت در میان فقیهان شیعه همان سخن، فعل و تقریر معصوم است (ر. ک: فرائد الأصول، ج ۱، ص ۳۶۵; کفایه الأصول، ص ۸; أجود التقریرات، ج ۲، ص ۱۲۳; نهایه الأفکار، ج ۱، ص ۱۹ و ج ۳، ص ۱۴۳; مصباح الأصول، ج ۲، ص ۱۴۷ و… .) و معصوم شامل رسول اکرم، صدّیقه طاهره و دوازده امام پاک ـ صلوات اللّه علیهم اجمعین ـ به عنوان حجّت خداوند متعال می باشند.

شیخ محمّد رضا مظفّر در این باره چه زیبا گفته است:

أنّ الأئمّه من آل البیت(علیهم السلام) لیسوا هم من قبیل الرواه عن النبی والمحدّثین عنه، لیکون قولهم حجّه من جهه أنّهم ثقات فی الروایه ; بل لأنّهم هم المنصوبون من اللّه تعالی علی لسان النبی لتبلیغ الأحکام الواقعیّه

ائمه(علیهم السلام) همانند راویان حدیث پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) نیستند تا گفتار آنان از باب اعتبار قول ثقه حجت باشد; بلکه آنان از جانب خداوند متعال به زبان پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله)، برای بیان أحکام واقعی، منصوب شده اند.

اصول الفقه، ج ۳، ص ۶۴٫

ب: مفهوم سنّت پیامبر (ص) میان اهل سنّت:

عتر، نور الدین از علمای معاصر در تعریف سنّت در اصطلاح اهل سنّت می نویسد:

ما أضیف إلی النبی (صلی الله علیه وآله وسلم)من قول أو فعل أو تقریر لصفه خُلُقیه أو خَلقیه أو سیره، وکلّ ما نسب إلی النبی(صلی الله علیه وآله وسلم)قبل البعثه أو بعدها سواء أثبت حکماً شرعیّاً أم لا

هر آن چه که به پیامبر گرامی (صلی الله علیه وآله وسلم) نسبت داده شود از گفتار، عمل، تقریر، صفات اخلاقی و یا خلقتی و سیره، چه پیش از بعثت و چه پس از بعثت، دلالت بر حکم شرعی بکند و یا نکند، سنّت گفته می شود.

منهج النقد فی علوم الحدیث، ص ۲۸٫

ج: اطلاق سنّت بر افعال و گفتار صحابه:

اهل سنّت، سنّت صحابه را نیز در ردیف سنّت پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) واجب الاتباع می دانند همان گونه که شاطبی می گوید:

سنّه الصحابه، سنّه یعمل بها ویرجع إلیها

سنّت صحابه سنتی است که می شود به آن عمل نمود و مراجعه کرد.

الموافقات، ج ۴، ص ۷۴٫

سرخسی می گوید:

والمراد به شرعاً ما سنّه رسول اللّه والصحابه عندنا

مراد از سنّت شرعی، همان چیزی است که از رسول اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) و صحابه برای ما به یادگار مانده است.

أصول سرخسی، ج ۱، ص ۱۱۳٫

نووی از شخصیّت های برجسته علمی اهل سنّت می گوید:

إنّ فعل الصحابی سنه، یعمل بها

کارهای صحابه سنّت محسوب می شود و می شود به آن عمل نمود.

شرح نووی بر صحیح مسلم، ج۱۱، ص۲۱۷٫

ابن تیمیّه، نظریه پرداز وهّابیّت در رابطه با شهادت کودک، می نویسد:

وهذا خلاف ما تواترت به السنه وسنه الخلفاء الراشدین

و این خلاف آن چیزی است که از سنّت پیامبر(صلی الله علیه وآله) و سنّت خلفای راشدین، به تواتر ثابت شده است.

مجموع فتاوی ابن تیمیه، ج ۱۵، ص ۳۰۶٫

د: نسخ کتاب به سنّت:

مصیبت بارتر از همه این است که علمای اهل سنّت بوسیله همین سنّت، نسخ قرآن را جایز می شمارند (ر.ک: مجله البحوث الإسلامیّه، شماره ۲۰، ص ۲۳۳، مقاله «مباحث السنّه عند الأصولیین نوشته دکتر حسین مطاوع ترتوری، اصول سرخسی، ج ۲، ص ۶۷، المنخول غزالی ص ۳۸۷، المحصول رازی، ج ۳، ص ۳۴۷، کشف الأسرار، ج ۳، ص ۱۷۵، الإحکام آمدی، ج ۴، ص ۳۶، ردّ المحتار ابن عابدین، ج ۶، ص ۷۰۲، فتح الباری، ج ۱۲، ج ۱۰۶٫) و همچنین عمومات قرآن را تخصیص(ر.ک: مجله البحوث الإسلامیّه، شماره ۲۰، ص ۲۴۲، فتح الباری، ج ۵، ص ۲۰۷، نیل الأوطار شوکانی، ج ۹، ص ۱۹۴) واطلاقات آن را تقیید می کنند.( رک: مجله البحوث الإسلامیّه، شماره ۲۰، ص ۲۴۸)

سید مرتضی در مقام طعن به اهل سنّت می نویسد:

العامّه أولی منّا بأن یمنعوا من نسخ الکتاب بالسنّه وذلک لأنّ السنّه عندهم کلام النبی(صلی الله علیه وآله) الذی قد یهجر کما قاله عمر ـ العیاذ باللّه ـ

اهل سنّت در ممانعت از نسخ کتاب به وسیله سنّت از ما سزاوارتر هستند; زیرا سنّت در نظر آنان همان سخن پیامبر(صلی الله علیه وآله) می باشد که به تعبیر عمر بن خطاب هذیان می گوید ـ العیاذ باللّه.

أوائل المقالات، ص ۳۸۴٫

هـ : ناسزاگویی به علی (ع) را هم سنّت می نامند:

به یقین امثال آقای واعظ زاده می دانند که اهل سنّت در دوران حکومت نحسِ بنی امیّه، ناسزاگویی به حضرت امیر(علیه السلام) را جزو سنّت می شمردند. و به تعبیر زمخشری:

إنّه کان فی أیّام بنی امیّه أکثر من سبعین ألف منبر یلعن علیها علیّ بن أبی طالب بما سنّه لهم معاویه من ذلک

در دوران حکومت بنی امیّه، در اثر بدعتی که معاویه بنا نهاده بود، بر بالای بیش از هفتاد هزار منبر علی (علیه السلام) – نستجیر باللّه ـ لعن می کردند.

ربیع الأبرار، ۲، ص ۱۸۶٫

هنگامی که عمر بن عبد العزیز تصمیم گرفت سبّ علی(علیه السلام) را ممنوع کند:

ارتج ّ المسجد بصیاح من فیه بعمر بن عبد العزیز ترکت السنّه ترکت السنّه!

فریاد مردم فضای مسجد را فرا گرفت که می گفتند: ای امیر المؤمنین! چرا سنّت پیامبر را ترک کردی؟!

العتب الجمیل، ص ۷۴; النصایح الکافیه، ص ۱۱۶; تهنئه الصدیق المحبوب از حسن بن علی السقاف ص ۵۹، شرح نهج البلاغه ابن ابیّ الحدید، ج ۱۳، ص ۲۲۲٫

آیا حدیث «کتاب اللّه وسنّتی» قابل استناد است؟

پرسش گر مجله حوزه در مصاحبه جناب آقای واعظ زاده خراسانی می گوید:

تأکید فقیهان شیعه بر عترت شاید بدین جهت باشد که در حدیث پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) واژه «عترتی» آمده است…

جناب آقای واعظ زاده در پاسخ گفته اند:

به یقین در روایات هم واژه سنتی بوده است و هم عترتی.

مجله حوزه، شماره ۱۴۱، ص ۳۶٫

چرا کاتولیک تر از پاپ؟

جناب آقای واعظ زاده به یقین می دانند که بزرگان اهل سنّت نه تنها ادّعای قطعی نسبت به ورود واژه «سنتی» ندارند بلکه بسیاری از آنان با صراحت جعلی و ساختگی بودن آن را ثابت کرده اند.

اقوال علمای اهل سنّت بر کذب روایت «سنّتی»

برخلاف آن چه که جناب آقای واعظ زاده که ادّعای یقین به ثبوت «وسنّتی» می کند، برخی از علمای بزرگ اهل سنّت به ضعف، کذب و جعلی بودن روایت «سنّتی» تصریح کرده اند که به چند نمونه اشاره می شود:

۱٫ حاکم نیشابوری، این روایت را غریب و نا آشنا می شمارد:

حاکم نیشابوری، از استوانه های علمی اهل سنّت می نویسد:

ذکر الاعتصام بالسنه فی هذه الخطبه غریب

تمسّک به سنّت در کنار قرآن، غریب و ناآشنا است;

مستدرک، ج ۱، ص ۱۷۱، شماره ۳۱۸٫

در حالی که وقتی روایت «کتاب اللّه و عترتی» را نقل می کند، می گوید: «هذا صحیح علی شرط الشیخین ولم یخرجاه بطوله»; این حدیث شرایط صحیح بخاری و صحیح مسلم را دارد.

مستدرک، ج ۳، ص ۱۰۹٫

هم چنین ابو نصر سجزی می گوید: «این حدیث جدّاً غریب و نا آشناست».

کنز العمال، ج ۱، ص ۱۸۸، ح ۹۵۵٫

۲٫ ابو منذر مصری این روایت را غیر صحیح می داند:

وی گفته است:

وعلیه فلایصحّ من هذه الأحادیث فی الاعتصام بالسنّه مع الکتاب حدیث بنفسه ولا بغیره; وإنّ ذلک غریب کما ذکره الحاکم، واللّه أعلم

حدیث تمسک به سنت همراه قرآن صحیح نیست و این روایت همانگونه که حاکم نیشابوری گفته، غریب و ناآشنا هست

صحیح شرح العقیده الطحاویه، ص ۶۵۴٫

۳ . سقاف این روایت را ساخته پرداخته بنی امیه می داند:

وی می گوید:

وأمّا حدیث ترکت فیکم ما إن تمسکّتم بهما لن تضلّوا بعدی کتاب اللّه وسنّتی الذی یردّده الناس فیما بینهم ویقوله الخطباء علی المنابر فحدیث موضوع مکذوب وضعه الأمویّون وأتباعهم لیصرفوا الناس عن هذا الحدیث الصحیح فی العتره

حدیث «کتاب اللّه و سنتی» که در میان مردم شایع شده و خطیبان بر منبرها می خوانند، حدیث جعلی و دروغ است که بنی امیّه و پیروان آنان ساخته اند تا مردم را از حدیث صحیح «کتاب اللّه وعترتی» دور سازند.

الزهره العطره فی حدیث العتره، ص ۴۱، ط. دار الفقیه، مصر.

۴ . سیوطی این روایت را ضعیف می داند:

سیوطی متوفای ۹۱۰، که از استوانه های علمی اهل سنت به شمار می آید، پس از نقل حدیث کتاب و سنت می گوید:

قال الحافظ ابن حجر فی أطرافه: فالظاهر أنّ مالکاً أخذه عن کثیر والأشبه أنّ کثیراً فی درجه الضعفاء

ابن حجر عسقلانی گفته است: مالک این حدیث را از کثیر بن عبد اللّه نقل کرده، در این که کثیر بن عبد اللّه در رتبه راویان ضعیف قرار دارد، به حقیقت شبیه تر است.

اللآلیء المصنوعه، ج ۱، ص ۸۶٫

بد نیست بدانیم که ابوداود در باره کثیر بن عبد اللّه گفته است: «أحد الکذّابین»; «کثیر یکی از دروغ پردازان است».

ابن عبد البر نوشته است: «ضعیف، بل ذکر أنه مجمع علی ضعفه»; «وی ضعیف است، بلکه گفته اند که ضعف وی اجماعی است.» تهذیب التهذیب، ج ۸، ص ۳۷۷٫

۵ . مَقْدِسی این روایت را تضعیف می کند:

محمد بن طاهر مقدسی مشهور به ابن البشری متوفای ۵۰۷، در کتاب تذکره الحفاظ می نویسد:

حدیث…کتاب اللّه وسنّتی… رواه صالح بن موسی وصالح متروک الحدیث

حدیث «کتاب اللّه وسنتی» را صالح بن موسی نقل و او متروک الحدیث است.

ذخیره الحفاظ مقدسی، ج ۲، ص ۱۰۱۰، ح ۲۱۱۸٫

گفتنی است که ابو حاتم از عالمان بلند آوازه رجالی اهل سنّت در باره صالح می گوید:

ضعیف الحدیث جدّاً، کثیر المناکیر عن الثقات احادیث وی جداً ضعیف است، از شخصیّت های مورد وثوق، مطالب منکر، نقل می کند.نسائی گفته است: «لا یکتب حدیثه، ضعیف، متروک الحدیث»; حدیث او نباید نوشته شود، ضعیف و متروک الحدیث است».

تهذیب التهذیب، ج ۴، ص ۳۵۴٫

بررسی سند مستدرک الصحیحین:

و این روایت در کتاب مستدرک حاکم نیشابوری آمده که در سند او اسماعیل بن ابی اویس قرار دارد(ر.ک: مستدرک الصحیحین، ج ۱، ص ۹۳) که نسائی وی را ضعیف دانسته است. (الضعفاء والمتروکون، ص ۱۴)

مروزی گفته است:

کذّاب، وروی ابن حزم سیف بن محمد: أنّ ابن أبی أویس کان یضع الحدیث

بسیار دروغ گوست و ابن حزم گفته که وی احادیث جعل می کرد.

تهذیب التهذیب، ج ۱، ص ۲۷۱٫

یحیی بن مَعین از استوانه های رجالی اهل سنّت گفته است:

هو وأبوه ضعیفان … یسرقان الحدیث . . . مخلّط، یکذب، لیس بشئ، وهکذا قال: ابن أبی أویس لا یسوی فلسین

وی و پدرش هر دو ضعیفند، و احادیث دیگران را به سرقت برده، به نام خود ثبت می کردند، حدیث صحیح و ضعیف را به هم می آمیخت و دروغ می گفت، شخص قابل توجّهی نیست و ابن ابی اویس به دو پول سیاه نمی ارزد.

میزان الاعتدال، ج ۱، ص ۲۲۲٫

آیا جمود بر کتاب و عترت با کتاب و سنّت منافات دارد؟

همان گونه که اشاره شد جناب آقای واعظ زاده گفته اند:

بزرگ ترین مانع فکری برای این نوع روشن فکری آن است که کسی بر عترت جمود بورزد و بگوید: قرآن و عترت; و سنّت را که اهل تسنن در کتاب ها از رسول اللّه (ص) نقل کرده اند هیچ بینگارد. نادیده گرفتن سنّت که الان در بین اهل تسنن و در کتاب هایشان هست به این دلیل که ما عترت داریم و همین عترت از سنّت کفایت می کند; این جمود فکری و اولین مانع فکری در حوزه فقه است.

این سخن جناب آقای واعظ زاده همانند سخنان گذشته اش از چند جهت مورد اشکال است:

الف: مخالف با حدیث ثقلین:

در گذشته بیان شد که پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) مردم را به تمسک به ثقلین (کتاب و عترت) توصیه فرمودند، نه بیشتر و نه کمتر و از این رو، افزودن سنت بر کتاب، عترت و سنّت، یک نوع مخالفت با سخن رسول اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) و متهم ساختن حضرت که چرا توصیه به ثقال ننمودند و نفرمودند: «إنّی تارک فیکم الثقال کتاب اللّه و اهل بیتی وسنّتی».

ب: عدم منافات میان عترت و سنت:

از آن جایی که اهل بیت(علیهم السلام) بیانگر سنت واقعی پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) هستند و چیزی جز آن ارائه نمی کنند، توصیه به عترت همان توصیه به سنت تحریف نشده و دست نخورده پیامبر(صلی الله علیه وآله) نیز می باشد از این رو، هیچ گونه منافاتی میان سنت و عترت وجود ندارد و بر فرض صدور روایت «وسنتی»، تأکیدی بر روایات «وعترتی» می باشد.

همان گونه که برخی از بزرگان اهل سنّت نیز بر این نکته تصریح می کنند مثلا: ابن حجر مکی پس از نقل روایت «کتاب اللّه وعترتی» می گوید:

وفی روایه کتاب اللّه وسنّتی … أنّ الحثّ وقع علی التمسّک بالکتاب وبالسنّه وبالعلماء بهما من أهل البیت

در روایتی که «سنّت» آمده است، در حقیقت بر تمسّک به کتاب و سنّت و اهل بیتِ آگاه به کتاب و سنّت توصیه و تشویق شده است.

الصواعق المحرقه، ج ۲، ص ۴۳۹، (ط. ق. ص ۱۴۸).

علی (علیه السلام) وارث و احیاگر سنت پیامبر (ص):

شاهد بر آن چه که گفته شد، روایت مفصلی است که احمد بن حنبل از پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) نقل کرده که به علی (علیه السلام) فرمود: «أنت أخی ووارثی» تو برادر و وارث من می باشی». علی (علیه السلام) پرسید: من چه چیزی از تو به ارث می برم؟ حضرت پاسخ داد:

ما وُرّث الأنبیاء قبلی … کتاب اللّه وسنّه نبیّهم

آن چه که جانشینان پیامبران گذشته از آنان ارث بردند، کتاب پروردگار و سنّت پیامبرشان.

فضائل الصحابه احمد بن حبنل، ج ۳، ص ۶۳، ح ۱۰۴۹; معجم کبیر طبرانی، ج ۵، ص ۲۲۱، تاریخ دمشق، ج ۲۱، ص ۴۱۵، ج ۴۲، ص ۵۳; مناقب خوارزمی، ص ۱۵۲; الدر المنثور، ج ۴، ص ۳۷۱; ثقات ابن حبان، ج ۱، ص ۱۴۱ و کنز العمال، ج ۹، ص ۱۶۷ ح۲۵۵۵۴٫

و همچنین عمر بن خطاب ـ بنا به نقل ابن ابی شُبّه ـ به ابن عبّاس گفت:

إنّ أحراهم إن ولیها أن یحملهم علی کتاب اللّه وسنّه نبیّهم صاحبک، یعنی علیّاً

شایسته ترین فردی که اگر حکومت را به دست بگیرد مردم را به کتاب خدا و سنّت پیامبرشان وادار نماید، رفیق تو علیّ بن ابی طالب است.

تاریخ المدینه المنوره، ج ۳، ص ۸۸۳، با تحقیق فهیم محمد شلتوت،۱۴۱۰ و شرح نهج البلاغه، ج ۱۲، ص ۵۲٫

گفتار اهل بیت(علیهم السلام) بر گرفته از سنت پیامبر (ص):

در کتب روایی شیعه به صورت مستفیض ـ اگر نگوییم متواتر ـ از امامان نور(علیهم السلام) آمده است که تمام گفته های ما برگرفته از سخنان پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) می باشد و ما هرگز از پیش خود سخنی نمی گوییم، شیخ مفید از جابر بن یزید جعفی نقل می کند که به امام باقر (علیه السلام) گفتم:

إذا حدّثتَنِی بحدیث فأسْنِده لی، فقال (علیه السلام)حدّثنی أبی عن جدّی عن رسول اللّه عن جبرائیل عن اللّه تبارک وتعالی، وکلّما أُحَدّثک، بهذا الإسناد

هر گاه حدیثی را بیان می کنید به سند آن نیز اشاره فرمایید.حضرت پاسخ داد: هر حدیثی را که می گویم، برگرفته از پدرم و جدم، از پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله)، از جبرائیل، از خداوند متعال است، سند تمام احادیث من این چنین است.

امالی شیخ مفید، ص ۴۲ و وسائل الشیعه،(آل البیت) ج ۱۸، ص ۹۷، ح ۳۳۳۱۲٫

صفار در کتاب بصائر الدرجات از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده که فرمود:

إنّا لو کنّا نُفتی الناس برأینا وهوانا، لکنّا من الهالکین، ولکنّها آثار من رسول اللّه(صلی الله علیه وآله)، أصل علم نتوارثها کابر عن کابر عن کابر، نکنزها کما یکنز الناس ذهبهم وفضتهم

اگر ما به رأی خود سخن بگوییم، هلاک خواهیم شد، و آن چه بیان می کنیم برگرفته از آثار پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله)است که ریشه آن علم را از پدران بزرگ خود به ارث برده ایم، و آن را به شدّت محافظت می کنیم; همان طوری که مردم از طلا و نقره خویش محافظت می کنند.

بصائر الدرجات، ص۳۲۰٫

آیا عدم مراجعه به کتب اهل سنّت نشانه جمود است؟

جناب آقای واعظ زاده در مصاحبه خود گفته است:

نادیده گرفتن سنّت که الان در بین اهل تسنّن و در کتاب هایشان هست به این دلیل که ما عترت داریم و همین عترت از سنّت کفایت می کند; این جمود فکری و اولین مانع فکری در حوزه فقه است.

کتب روایی اهل سنت شایستگی مراجعه ندارد

اگر نظر جناب آقای واعظ زاده این است که برای تشخیص روایات صحیح از باطل، احادیث تقیّه از واقعی و حقایق دینی از اسرائیلیات، باید به کتاب های روایی اهل سنّت مراجعه کرد.

و یا با مطالعه کتب روایی اهل سنت و مقایسه آن ها با احادیث اهل بیت(علیهم السلام)، برای اثبات حقانیت مکتب اهل بیت(علیهم السلام) و درخشندگی سخنان امامان نور استفاده کرد، شکی نیست که این قضیّه مورد نظر امامان معصوم(علیهم السلام) بوده و در حل روایات متعارضین و دیگر احادیث بر آن تأکید شده است و فقهای ما در طول تاریخ بدان عمل کرده اند.

ولی اگر نظر ایشان این است که برای به دست آوردن معارف اسلامی باید به کتاب های روایی اهل سنّت مراجعه کرد، این نظر دارای اشکال های اساسی است، و با نگاهی گذرا به تاریخ حدیث و ستم هایی که بر سنت پیامبر(صلی الله علیه وآله) در گذر زمان روا داشته اند، روشن می شود که کتب روایی اهل سنت، به علت های مختلف، شایستگی مراجعه ندارند که به برخی از آن ها اشاره می شود:

۱٫ بی توجّهی صحابه به احادیث پیامبر(صلی الله علیه وآله) :

در کتاب صحیح بخاری، معتبرترین کتاب اهل سنّت، در بی توجّهی مهاجران و انصار به احادیث رسول اکرم(صلی الله علیه وآله) روایتی را از ابو هریره نقل کرده که می گوید:

ویقولون ما للمهاجرین والأنصار لا یحدّثون مثل أحادیثه وإنّ إخوتی من المهاجرین کان یشغلهم الصفق بالأسواق وإنّ إخوتی من الأنصار کان یشغلهم عمل أموالهم وکنت إمرأ مسکیناً ألزم رسول اللّه صلی اللّه علیه وسلم علی ملء بطنی

مردم می گویند: چرا مهاجران و انصار همانند ابو هریره، روایات زیادی از پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله وسلم) ندارند؟ و این بدین سبب است که برادران مهاجر ما مشغول معاملات تجاری در بازار بودند و برادران انصار ما گرفتار کارهای دنیوی بودند، ولی من آدم فقیری بودم، در مقابل غذایی که شکم مرا سیر کند، ملازم پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) بودم.

صحیح بخاری، ج ۳، ص ۷۴، ح ۲۳۵۰، وج ۸، ص ۱۵۸، ح ۷۳۵۴ و صحیح مسلم، ج ۷، ص ۱۶۶، ح ۶۲۹۴٫

و در روایت مفصلی از عمر بن خطاب نقل کرده که گفته است:

خَفِیَ عَلَیَّ هَذَا مِنْ أَمْرِ النَّبِیِّ صلی الله علیه وسلم، أَلْهَانِی الصَّفْقُ بِالأَسْوَاقِ

از آن جایی که من گرفتار معاملات تجاری و کارهای بازار بودم، روایتی را که ابو موسی اشعری از پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) نقل می کند، بر من مخفی مانده است و به گوش من نرسیده است.

صحیح بخاری، ج ۸، ص ۱۵۷، ح ۷۳۵۳، کتاب الاعتصام بالکتاب والسنه، باب الْحُجَّهِ عَلَی مَنْ قَالَ إنّ أحکام النبی کانت ظاهره… و صحیح مسلم، ج ۶، ص ۱۷۹، ح ۵۵۲۴ کتاب الآداب، باب الاستئذان.

با این که ابن کثیر می نویسد: نصف دین خود را از عائشه فرا بگیرید و یا آن که ابن کثیر می گوید: بسیاری از مردم این حدیث مشهور را از پیامبر(صلی الله علیه وآله) نقل می کنند که فرمود:

خذوا شطر دینکم عن الحمیراء

بخشی از دین خود را از عائشه فرا بگیرید.

البدایه والنهایه، ج ۳، ص ۱۵۹، مبسوط سرخسی ج ۱۰ ص ۱۶۳ و تفسیر فخر رازی، ج ۳۲، ص ۳۲٫

و در برخی از روایات آمده که «خذوا نصف دینکم عن الحمیراء» (أضواء علی السنّه المحمدیّه، ص ۱۲۷ و المعحم الوسیط، ج ۱، ص ۴۱۱) نصف دین خود را از عائشه بگیرید، ولی باهمه این حال، ابو هریره مدعی است که عائشه به سبب اشتغال به آرایش از فرا گرفتن احادیث پیامبر(صلی الله علیه وآله) باز می ماند.

حاکم نیشابوری با سند صحیح نقل می کند که عائشه به أبو هریره گفت:

یا أبا هریره ما هذه الأحادیث التی تبلغنا أنّک تحدث بها عن النبی صلی الله علیه وآله، هل سمعت إلاّ ما سمعنا؟ وهل رأیت إلاّ ما رأینا؟ قال: یا أمّاه إنّه کان یشغلک عن رسول اللّه صلی الله علیه وآله المرآه والمکحله والتصنع لرسول الله صلی الله علیه وآله وإنّی واللّه ماکان یشغلنی عنه شئ

ای ابو هریره، این همه احادیث زیاد که از پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله)نقل می کنی از کجا آورده ای؟ مگر تو غیر از آن چیزی که از پیامبر شنیدیم، شنیده ای؟ابو هریره پاسخ داد: ای مادر، تو را اشتغال به آرایش و عشوه گری برای پیامبر(صلی الله علیه وآله) از فرا گرفتن احادیث باز می داشت ، ولی من به چیزی اشتغال نداشتم و مشغول فراگیری حدیث بودم.

مستدرک الصحیحین، ج ۳ ص ۵۰۹٫

۲٫ جلوگیر خلفاء از تدوین احادیث پیامبر(صلی الله علیه وآله) :

پس از آن که خلیفه اوّل حکومت را قبضه کرد، برای این که احادیث مربوط به ولایت علی (علیه السلام) در میان مردم منتشر نشود، از نقل احادیث پیامبر(صلی الله علیه وآله) جلوگیری کرد،( برای آگاهی بیشتر ر.ک: تدوین السنّه الشریفه، ص ۴۰۹) و اعلام نمود: «فلاتحدثّوا عن رسول اللّه شیئاً! فمن سألکم فقولوا: «بیننا وبینکم کتاب اللّه» فاستحلّوا حلاله وحرّموا حرامه». (تذکره الحفاظ، ج ۱، ص ۲)

و همین سیاست توسط خلیفه دوم (ر.ک: اخبار المدینه المنورّه، ج ۳، ص ۸۰۰ و تقیید العلم، ص ۴۹ و ۵۳) و خلیفه سوم (ر. ک: طبقات ابن سعد، ج ۲، ص ۱۰۰ و مسند احمد، ج ۱، ص ۳۶۳) ادامه یافت و بعد از آن که معاویه روی کار آمد، آشکارا اعلام کرد: «ایّاکم و أحادیث عن رسول اللّه (صلی الله علیه وآله وسلم) الاّ حدیثاً ذکر علی عهد عمر» کسی حق ندارد جز احادیثی که در دوران عمر بن خطّاب نقل شده، حدیث دیگری را روایت کند.( تاریخ دمشق، ج ۳، ص ۱۶۰٫)

محمّد ابو زهو از دانشمندان بلند آوازه معاصر اهل سنّت می نویسد:

کاد القرن الأوّل ینتهی ولم یصدر أحد من الخلفاء أمره الی العلماء بجمع الحدیث; بل ترکوه موکولاً الی حفظهم ومرور هذا الزمن الطویل کفیل بأن یذهب بکثیر من حمله الحدیث من الصحابه والتابعین

قرن اوّل هجری به پایان رسید، ولی هیچ یک از خلفا دستوری مبنی بر گرد آوری احادیث به عالمان ندادند، بلکه به حافظه آنان موکول نمودند و در گذر این زمان طولانی، بسیاری از صحابه و تابعین که حافظان حدیث بودند از بین رفتند.

الحدیث و المحدثون، ص ۱۲۷٫

و در جای دیگر می نویسد:

وقد تتابع الخلفاء علی سنه عمر . . . فلم یشأ أحد منهم أن یدوّن السنن، ولا أن یأمر الناس بذلک حتی جاء عمر بن عبد العزیز

خلفای اسلامی با پیروی از روش عمر بن خطّاب نخواستند سنّت پیامبر را تدوین نمایند و به کسی هم چنین دستوری ندادند، تا این که عمر بن عبد العزیز آمد و دستور گرد آوری احادیث را صادر کرد.

الحدیث و المحدثون، ص ۱۲۷٫

۳٫ آتش زدن احادیث پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله):

خلیفه اول تا توانست روایات را جمع آوری نمود و برای آن که مردم به آنها دست رسی نداشته باشند، همه را آتش زد، ذهبی می نویسد:

ورد أنّ أبابکر جمع أحادیث النبی صلی اللّه علیه وسلّم فی کتاب فبلغ عددها خمسمائه حدیث ثمّ دعا بنار فأحرقها

ابوبکر تمام احادیث پیامبر(صلی الله علیه وآله) را که به پانصد حدیث می رسید جمع کرد و همه آن ها را آتش زد.

تذکره الحفاظ، ج ۱، ص ۵٫

۴٫ انتشار احادیث دروغ و جعلی در میان اهل سنّت:

نقل و نشر احادیث نادرست و دروغ در عصر پیامبر(صلی الله علیه وآله) به وسیله کسانی که از اسلام سیل خورده بودند و تاب مشاهده گسترش فرهنگ اسلامی را نداشتند آغاز شد، به طوری که پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله وسلم) با صراحت فرمودند:

إنّ کذباً علیّ لیس ککذب علی أحدکم، فمن کذب علی فلیتبوأ مقعده من النار

دروغ بستن به من همانند دروغ بستن شما بر یک دیگر نیست، هر کس به من دروغ ببندد جایگاه او در آتش جهنّم خواهد بود.

مصنف ابن أبی شیبه، ج ۵ ص ۲۹۶ ح ۲۶۲۵۴; أسد الغابه، ج ۲ ص ۴۳۸، ترجمه کعب بن قطبه.

امیر مؤمنان (علیه السلام) می فرماید:

وقد کذب علی رسول اللّه(صلی الله علیه وآله وسلم) علی عهده حتّی قام خطیباً فقال: أیّها الناس، قد کثرت علیّ الکذّابه فمن کَذَب علیّ متعمّداً فلیتبوّأُ مقعده من النار ثمّ کذب علیه من بعده… رجل منافق یظهر الایمان، متصنّع بالاسلام لا یتأثّم، ولا یتحرّج أن یکذب علی رسول اللّه(صلی الله علیه وآله وسلم) متعمّداً فلو علم الناس أنّه منافق کذّاب لم یقبلوا منه ولم یصدّقوه، ولکنّهم قالوا: هذا قد صحب رسول اللّه(صلی الله علیه وآله وسلم) ورآه وسمع منه وأخذوا عنه و هم لایعرفون حاله…

دروغ گویی علیه پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) در عصر آن حضرت آغاز شد; به طوری که آن بزرگوار بر بالای منبر رفته، فرمود: هان ای مردم! دروغ پردازان بر من زیاد گردیدند; هر کس بر من دروغ بندد، جایگاه او در آتش جهنّم خواهد بود.

نهج البلاغه، خطبه ۲۱۰; کافی، ج ۱، ص ۶۲ ووسائل الشیعه، ج ۲۷، ص ۲۰۷، ح ۴۴۶۱۴٫

پس از رحلت پیامبر گرامی دروغ پردازان به کار خود ادامه دادند; به ویژه منافق ها که با تظاهر به اسلام، از هرگونه دروغ بر پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) پروا نداشتند. مردم معتقد بودند که شرافت صحبت با پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله)نصیب آنان گردیده و از حضرت، احادیث فرا گرفته اند و باور نمی کردند که آنان به حضرت دروغ ببندند.

یحیی بن معین می گوید:

أیّ صاحب حدیث لا یکتب عن کذّاب ألف حدیث؟

کدام محدثی است که هزار حدیث از دروغ پرداران ننوشته باشد.

تاریخ بغداد، ج ۱، ص ۴۳٫

ذهبی از استوانه های رجالی اهل سنّت از شعبه نقل می کند که گفته است:

ما أعلم أحداً فتش الحدیث کتفتیشی، وقفت علی أنّ ثلاثه أرباعه کذب

تصوّر نمی کنم کسی همانند من در میان احادیث بررسی های لازم را به عمل آورده باشد، من به این نتیجه رسیدم که سه چهارم احادیث موجود، دروغ است.

سیر أعلام النبلاء، ج ۷، ص ۲۲۶ و الجامع لأخلاق الراوی، ج ۱، ص ۴۵۱، شماره ۱۹۷۰٫

دار قطنی می گوید:

إنّ الحدیث الصحیح فی الحدیث الکذب، کالشعره البیضاء فی جلد الثور الأسود

حدیث های صحیح در میان احادیث دروغ به اندازه موی سفید در پوست گاو سیاه است.

الأضواء علی السنّه المحمدیّه، ص ۱۹۳; النبی ومستقبل الدعوه از مروان خلیفات، ج ۳، ص ۱۰; حیات محمد از محمد حسین هیکل، ص ۴۹، ط. ۱۳ و «أحادیث تناقض القرآن» به قلم دکتر جمال البنا، مجله «المصری الیوم»، شماره ۱۴۱۱، ۲۴ آوریل ۲۰۰۸٫

نتیجه شوم ممانعت ازحدیث و دروغ پردازی

با گذشت حدود یک قرن و نیم از زمان صدور روایت، اهل سنّت در فکر تدوین احادیث پیامبر(صلی الله علیه وآله) برآمدند و تمام صحابه و تابعین که عمده احادیث پیامبر را در سینه داشتند از دنیا رفته بودند; زیرا آخرین صحابه پیامبر ابو طفیل عامر بن واثله است که سال یک صد هجری از دنیا رفت. (ابن حجر می نویسد: لأنّ آخرهم موتاً هو أبو الطفیل عامر بن واثله الکنانی الذی توفّی سنه مائه من الهجره. تهذیب التهذیب، ج ۵، ص ۸۲)

از این رو، افراد سودجو و بی تقوا در بازار داغ نقل احادیث به طمع رسیدن به مال و منال مقام، اقدام به جعل روایات کردند و احادیث بی پایه و اساس سراسر جامعه اسلامی را فرا گرفت به گونه ای که تشخیص حدیث صحیح از ناصحیح دشوار گردید.

محمّد بن اسماعیل بخاری متوفّای ۲۵۶ هجری در این باره می گوید: ۰۰۰/۲۰۰ روایت غیر صحیح حفظ کرده ام (إرشاد الساری، ج ۱، ص ۵۹) وکتاب صحیح بخاری را از میان شش صد هزار روایت انتخاب کرده ام (تاریخ بغداد، ج ۲، ص ۸، شماره ۴۲۴; إرشاد الساری، ج ۱، ص ۵۰ وجامع الاُصول جزری، ج ۱، ص ۱۰۹) با این که تمام احادیث صحیح بخاری با حذف مکررات، ۲۷۶۱ روایت بیشتر نیست.

مسلم بن حجّاج نیشابوری متوفای ۲۶۱، مؤلّف صحیح مسلم، در کتاب خود بدون احتساب احادیث تکراری، چهارهزار روایت آورده است و این مقدار را از بین سی صد هزار روایت گزینش کرده است.(المنتظم ابن الجوزی، ج ۱۲، ص ۱۷۱، شماره ۱۶۶۷ وطبقات الحفّاظ ذهبی، ج ۲، ص ۵۸۹، شماره ۱۶۶۷)

از جناب آقای واعظ زاده خراسانی می پرسیم: حال با توجّه به این نکات، آیا زیبنده است طلاب علوم دینی را به عنوان نماد روشن فکری توصیه کنیم که به کتاب های روایی اهل سنّت مراجعه کنند؟

۵٫ علی (علیه السلام) روایات صحابه را بدون سوگند نپذیرفت:

آری، این دروغ پردازی علیه پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) به حدّی رسید که امیر مؤمنان (علیه السلام) حدیثی را که از صحابه می شنید، بدون آن که او را سوگند بدهد، حدیث او را قبول نمی کرد، ابو داود در سنن خود از أسماء بن حکم فزاری نقل می کند که علی (علیه السلام) فرمود:

وإذا حدّثنی أحد من أصحابه استحلفته، فإذا حلف لی صدّقته…

اگر یکی از اصحاب پیامبر(صلی الله علیه وآله) روایتی را برایم نقل می کرد، او را سوگند می دادم وقتی که قسم می خورد، سخن او را تصدیق کرده و روایت او را می پذیرفتم.

سنن أبی داود، ج ۱، ص ۳۴۰; سنن ترمذی، ج ۱، ص ۲۵۳، ج ۴، ص ۲۹۶; سنن کبری نسائی، ج ۶، ص ۱۱۰ و ۳۱۵; مسند أبی یعلی، ج ۱، ص ۲۳; صحیح ابن حبان، ج ۲، ص ۳۹۰; تهذیب الکمال، ج ۲، ص ۵۳۳; سیر أعلام النبلاء، ج ۱، ص ۷۳ و تهذیب التهذیب، ج ۱، ص ۲۳۴٫

۶٫ عمر بن خطاب اعتماد به روایات صحابه نداشت:

مسلم در صحیح خود آورده: هنگامی که ابو موسی اشعری حدیث استئذان را برای عمر بن خطّاب نقل کرد، از وی نپذیرفت و او را تهدید کرد که اگر برای صحّت این حدیث دو نفر شاهد نیاوری تو را چنین و چنان خواهم کرد. ابو موسی برای صحت گفتار خویش، اُبیّ بن کعب و ابو طفیل را آورد تا عمر از وی پذیرفت و از تنبیه وی صرف نظر کرد، آن گاه ابوطفیل به عمر گفت: «یَا ابْنَ الْخَطَّابِ فَلاَ تَکُونَنَّ عَذَابًا عَلَی أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلی اللّه علیه وسلّم» ای پسر خطّاب! بر صحابه پیامبر خدا(صلی الله علیه وآله وسلم) عذاب مباش و آنان را شکنجه مکن.

صحیح مسلم، ج ۶، ص ۱۷۹، ح ۵۵۲۶٫

۷٫ اندک بودن روایات اهل سنّت:

از آن جایی که اهل سنّت، معصوم را منحصر به پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله)می کنند و سنّت را گفتار و رفتار حضرت و صحابه و تابعین می دانند; برخلاف توصیه پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) به ثقلین، از سرچشمه جوشان علوم متّصل به وحی اهل بیت(علیهم السلام) بهره ای نمی برند; و به عللی که اشاره شد، حدود یک قرن و نیم از نوشتن سنّت محروم بودند و با آغاز تدوین سنّت با انبوهی از احادیث ساختگی رو به رو شدند و برای به دست آوردن احادیث صحیح و مورد اطمینان با هزاران مشکل رو به رو گردیدند، از این رو، می بینیم که احادیث مورد قبول اندیشمندان اهل سنّت بسیار کم است و برای جبران موارد خلأ، ناگزیر سراغ قیاس، استحسان و … رفته اند; ما نمونه ای از گواهی بزرگان اهل سنّت را مبنی بر اندک بودن احادیث قابل اعتماد نقل می کنیم:

الف: شافعی تمام روایات قابل استناد پانصد روایت می داند:

شافعی رهبر یکی از شاخه های اهل سنّت می گوید:

أنّه لم یصل إلی الأمه سوی خمسمائه حدیث فی أصول الأحکام ومثلها فی أصول السنّه

از پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله)، بیش از پانصد روایت در اصول أحکام و پانصد روایت در سنّت به دست ملّت نرسیده است.

مناقب الشافعی، ج ۱، ص ۴۱۹ و الوحی المحمدی، محمد رشید رضا، ص ۲۴۳٫

احمد بن حنبل می گوید:

الأصول التی یدور علیها العلم عن النبی(صلی الله علیه وآله) ینبغی أن تکون ألفا ومأتین

تمام احادیثی که معارف دینی (عقاید، فقه، تفسیر، تاریخ، اخلاق و…) بر آن استوار است، بیش از ۲۲۰۰ روایت نیست.

التقریر والتحبیر، ج ۳، ص ۳۸۹; البحر المحیط فی أصول الفقه، زرکشی، ج ۴، ص ۴۹۱ و ارشاد الفحول، ص ۲۵۱٫

ب: مالک تنها سی صد روایت را صحیح می دانست

ابن خلدون می گوید:

ومالک رحمه اللّه إنّما صحّ عنده ما فی کتاب الموطأ، وغایتها ثلاثمائه حدیث أو نحوها

مالک رهبر مالکی ها، تنها سی صد روایت از رسول خدا را صحیح می دانست.

تاریخ ابن خلدون، ج ۱، ص ۴۴۴٫

در مقدمه تنویر الحوالک سیوطی نیز آمده است: کیا الهراسی در تعلیقه خود بر اصول نوشته است: إنّ موطأ مالک کان اشتمل علی تسعه آلاف حدیث ثمّ لم یزل ینتقی حتی رجع إلی سبعمائه; موطأ مالک مشتمل بر نه هزار روایت بود و هم چنین آنها را گزینش می کرد تا روایات مورد قبول، به هفت صد روایت رسید.قاضی ابوبکر ابن عربی در شرح ترمذی می گوید: «الموطأ هو الأصل الأوّل واللباب… وذکر ابن الهباب أنّ مالکاً روی مائه ألف حدیث جمع منه فی الموطأ عشره آلاف، ثمّ لم یزل یعرضها علی الکتاب والسنّه ویخبّرها بالآثار والأخبار حتی رجعت إلی خمسائه.» کتاب موطأ مالک در آغاز به عنوان کتاب اصلی مسلمانان بود، با این که مالک یک صد هزار روایت نقل کرده است; ولی در این کتاب حدود ده هزار روایت ذکر کرده است و آن گاه آن روایات را با کتاب و سنّت مقایسه می کرد و با احادیث و اخبار مَحَک می زد تا این که روایات مورد پسند او به پانصد روایت بسنده کرد.(تنویر الحوالک، ص ۶، به قلم محقق شیخ محمد عبد العزیز الخالدی ط. دار الکتب العلمیّه – بیروت، ۱۴۱۸)

ج: ابو حنیفه حدود هفده روایت را صحیح می دانست

ابن خلدون می نویسد:

فأبو حنیفه رضی اللّه عنه یقال: بلغت روایته إلی سبعه عشر حدیثا أو نحوها

تمام روایات مورد قبول ابوحنیفه که روایت کرده است، حدود هفده روایت بیشتر نیست.

تاریخ ابن خلدون، ج ۱، ص ۴۴۴٫

خطیب بغدادی می نویسد:

جمیع ما روی أبو حنیفه من الحدیث مائه وخمسون حدیثا، أخطأ ـ أو قال غلط ـ فی نصفها

همه احادیثی را که ابو حنیفه روایت کرده است ۱۵۰ مورد می باشد که در نیمی از آنها اشتباه کرده و خطا رفته است.

تاریخ بغداد، ج ۱۳، ص ۴۱۸، شماره ۱۲۳٫

خطیب به واسطه ابن مقری از ابو حنیفه نقل کرده که گفته است:

ما رأیت أفضل من عطاء وعامّه ما أحدثّکم به، خطأ

محدّثی بهتر از عطا ندیده ام و همه احادیثی که برای شما نقل می کنم، اشتباه دارد.

تاریخ بغداد، ج ۱۳، ص ۴۰۳٫

د: احمد بن حنبل کتاب های غزوات و تفاسیر را بی اساس می داند

خطیب بغدادی می نویسد:

عن أحمد بن حنبل یقول : ثلاثه کتب لیس لها أصول : المغازی والملاحم والتفسیر

أحمد بن حنبل گفته است: سه دسته از کتاب ها هیچ پایه و اساس ندارد: کتاب های مربوط به جنگ های صدر اسلام، کتاب های مربوط فتنه ها و درگیری ها و کتاب های مربوط به تفاسیر.

الجامع لاخلاق الراوی، ج ۲، ص ۲۳۱٫

در همین بخش مورد شماره ۲، از دارقطنی نقل کردیم که می گوید: «احادیث صحیح» در میان احادیث دروغ به اندازه موی سفید در پوست گاو سیاه است (الأضواء علی السنّه المحمدیّه، ۱۹۳; النبی ومستقبل الدعوه، مروان خلیفات، ج ۳، ص ۱۰; حیات محمد، محمد حسین هیکل، ص ۴۹، ط. ۱۳ و أحادیث تناقض القرآن به قلم دکتر جمال البنا، مجلّه «المصری الیوم»، شماره ۱۴۱۱، ۲۴ آوریل ۲۰۰۸) و شعبه معتقد هست که سه چهارم احادیث موجود، دروغ است.( سیر أعلام النبلاء، ج ۷، ص ۲۲۶ و الجامع لأخلاق الراوی، ج ۱، ص ۴۵۱ شماره ۱۹۷۰)

۸٫ دخول اسرائیلیّات در کتاب های اهل سنّت:

اگر کسی کوچک ترین مطالعه ای در کتاب های روایی و تفسیری اهل سنّت داشته باشد، به خوبی درک می کند که در میان روایات آنان مطالب برگرفته از تورات و انجیل، فراوان است. به طوری که ابن خلدون مورّخ نامی اهل سنّت می گوید: «از آن جایی که عرب، اهل خواندن، نوشتن و علم نبودند، معمولاً مطالب دقیق علمی را از یهود و نصاری همانند: کعب الاحبار، وهب بن منبه، عبد اللّه بن سلام و امثال آنان می پرسیدند».

تا آن جا که می نویسد:

فامتلأت التفاسیر من المنقولات عندهم وتساهل المفسرون فی مثل ذلک وملأوا کتب التفسیر بهذه المنقولات، وأصلها کلّها کما قلنا من التوراه أو مما کانوا یفترون

تفاسیر اهل سنّت سرشار از مطالب این افراد گشت و مفسّران نیز سهل انگاری نمودند و در کتاب های تفسیری سخنان اینها را نقل کردند و تمام گفته های اینها برگرفته از تورات و یا مطالب بی اساس و دروغ بوده است.

مقدمه تاریخ ابن خلدون، ص ۴۳۹٫

ابن کثیر بعد از نقل روایت ابو هریره از کعب الاحبار یهودی می نویسد:

وهذه الأقوال واللّه أعلم، کلّها مأخوذه عن کعب الاحبار فإنّه لمّا أسلم فی الدوله العمریّه جعل یحدث عمر رضی اللّه عنه عن کتبه قدیماً فربما استمع له عمر رضی اللّه عنه فترخص الناس فی استماع ما عنده ونقلوا ما عنده عنه غثّها وسمینها ولیس لهذه الأمّه واللّه أعلم حاجه إلی حرف واحد ممّا عنده

به خدا سوگند که تمام این گفته ها برگرفته از کعب الاحبار است که در زمان خلافت عمر، مسلمان شد و از کتاب های قدیمی یهود، برای عمر نقل حدیث می کرد و عمر، هم به سخنان وی گوش می داد و هم به مردم اجازه می داد که به گفته های وی گوش فرا دهند و کعب الاحبار آن چه را از مطالب بی پایه و اساس داشت برای مردم نقل می کرد، با این که این امّت به سبب فرهنگ غنی اسلامی خود، حتّی به یک حرف این یهودی نیاز نداشتند.

تفسیر ابن کثیر، ج ۴، ص ۱۹٫

روایات صحابه و تابعین از کعب الاحبار:

گفتنی است با توجّه به زمینه ای که عمر بن خطّاب برای کعب الاحبار فراهم کرد، با کمال تأسّف بنا به نقل مزی در کتاب تهذیب الکمال، شخصیّتهای بزرگی از صحابه و تابعین از وی نقل روایت کرده اند، مانند: الأخنس بن خلیفه الضبی، أسلم مولی عمر بن الخطاب، تبیع الحمیری جریر بن جابر الخثعمی، خالد بن معدان، روح بن زنباع، أبو المخارق زهیر ابن سالم السلولی، سعید بن المسیب، شریح بن عبید، عبد الله بن رباح الأنصاری، عبد الله بن زبیر، عبد الله بن ضمره السلولی، عبد الله بن عباس، عبد الله بن عمر بن الخطاب، عبد الله بن غیلان، عبد الرحمان بن مغیث، عطاء بن أبی رباح، مالک ابن أبی عامر الأصبحی، محمد بن عبد الله بن صیفی، مطرف بن عبد الله بن الشخیر، معاویه بن أبی سفیان، مغیث بن سمی، ممطور أبو سلام الأسود، همام شیخ لعبد الغفور الواسطی، یزید بن خمیر الیزنی، یزید بن قوذر، أبو إبراهیم الردمانی، أبو رافع الصائغ، أبو سعید الحبرانی، أبو مروان الأسلمی والد عطاء بن أبی مروان، أبو هریره وابن مواهن.

تهذیب الکمال، ج ۲۴، ص ۱۸۹٫

عدم روایت علمای اهل سنت از اهل بیت(علیهم السلام) :

وقتی صاحب کتاب صحیح بخاری از علی (علیه السلام) که از دوران کودکی تا آخرین لحظه حیات پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله وسلم) ملازم با حضرت بود، در تمام کتابش ۲۹ روایت نقل می کند،(مقدمه فتح الباری: ۴۷۶) ولی از ابوهریره که کمتر از دو سال با پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) بوده ۴۴۶ روایت نقل می کند، (مقدمه فتح الباری: ۴۷۷) نتیجه بهتر از این نخواهد بود.

محمود ابوریه از علماء بزرگ اهل سنت می گوید: اگر علی (علیه السلام) که بیش از یک سوم قرن، ملازم پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم)بود، و هر روز فقط یک روایت از حضرت فرا می گرفت، باید بیش از از ۱۲ هزار روایت از او نقل می شد. (أبو هریره، ص ۱۲۸) و حال آن که همه احادیثی که اهل سنت در تمام کتب روایی و تفسیری و تاریخی از علی (علیه السلام) نقل کرده اند از مرز ۵۳۶ روایت تجاوز نمی کند.(أسماء الصحابه الرواه وما لکلّ واحد من العدد، ص ۴۴) ولی آمار روایات ابوهریره در کتب اهل سنت، به ۵۳۷۴ می رسد.(أسماء الصحابه الرواه وما لکلّ واحد من العدد، ص ۳۷، بتحقیق سید کسروی حسن ـ تلقیح فهوم الأثر لابن الجوزی، ص ۳۶۳)

و همچنین در تمام کتاب صحیح بخاری، از حضرت صدیقه طاهره (علیها السلام)، فقط یک روایت نقل شده، ولی از عایشه ۲۴۲ روایت نقل شده است.(مقدّمه فتح الباری، ص ۴۷۷)

از مقداد، فقط ۲ روایت، و از سلمان و عمّار هر یک ۴ روایت، و از امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) حتی یک روایت هم ذکر نشده; ولی از عبد اللّه عمر ۲۷۰ روایت و از انس بن مالک ۲۶۸ روایت نقل شده است.(مقدّمه فتح الباری، ص ۴۷۵ و ۴۷۷)

نتیجه این عملکرد، یعنی روی گردانی از ثقلین و دور افتادن از اهل بیت(علیهم السلام)، فرو رفتن در روایات اسرائیلیات افرادی همانند کعب الاحبار و تمیم الداری می شود که چهره نورانی اسلام را مشوه جلوه می دهد.

نمونه هایی از اسرائیلیات در معتبرترین کتب اهل سنت

نتیجه روی گردانی از ثقلین و دور افتادن از اهل بیت(علیهم السلام)، فرو رفتن در روایات اسرائیلیات افرادی همانند کعب الاحبار و تمیم الداری می شود که چهره نورانی اسلام را مشوه جلوه می دهد.

فرود آمدن خداوند از عرش به زمین:

عن أبی هریره عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه وسلّم قال: ینزِل اللّه إلی السماء الدنیا کلّ لیله حین یمضی ثلث اللیل الأوّل; فیقول: أنا الملک، أنا الملک، من ذا الذی یدعونی فأستجیب له، من ذا الذی یسألنی فأعطیه، من ذا الذی یستغفرنی فأغفر له، فلا یزال کذلک حتی یضیء الفجر.

خداوند هر شب در بخش پایانی شب، به آسمان زمین فرود می آید و تا طلوع فجر ندا می کند: چه کسی است که مرا بخواند و از من چیزی بخواهد و طلب بخشش کند، تا خواسته های وی را بر آورده نمایم.

صحیح مسلم، ج ۲، ص ۱۷۵ـ سنن ابن ماجه، ج ۱، ص ۴۳۵ ـ سنن الترمذی، ج ۱، ص۲۷۷٫

در برخی از روایات آمده «فإذا طلع الفجر صعد إلی عرشه» (فتح الباری، ج ۱۳، ص۳۹۰) پس از طلوع فجر به عرش مراجعت می کند.

شاید روزگاری این سخنان بی پایه و اساس، مشتری داشت ولی امروز دانش پژوهان عالم به او می خندند و این سخن را اسطوره می دانند، چون با توجه به کرویت زمین در هر لحظه از شبانه روز، در یک نقطه کره زمین، پایان شب و طلوع فجر می باشد، و اگر خداوند از عرش به زمین آمده باشد، مادامی که زمین باقی است و شب و روز در چرخش است دیگر به عرش بر نخواهد گشت.

و روی این جهت برخی از بزرگان اهل سنت در توجیه این روایت دچار حیرت و سرگردانی شده اند. (رجوع شود به تفسیر القرطبی، ج ۴، ص۳۹ ـ فتح الباری، ج ۱۳، ص۳۹۰)

البته نتیجه دوری از اهل بیت عصمت و طهارت و بی توجهی به توصیه رسول اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) در تمسک به ثقلین، سقوط در این چنین وادی های خطرناک است.

خداوند به صورت نو جوان و مو فرفری است:

ابو یعلی از ابن عباس نقل کرده که پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود:

رأیت ربّی عزّ وجلّ، شابّ أمرد جعد قطط، علیه حلیه حمراء.

خداوند را به صورت نو جوانی دیدم که هنوز موی صورتش در نیامده، سرش پرمو، پیچ پیچ (فرفری) و دارای زیور و آلات سرخ بود.

ابو یعلی در کتاب دیگرش گفته: ابوزرعه دمشقی این روایت را صحیح شمرده … و أحمد بن حنبل گفته: «هذا حدیث رواه الکبّر عن الکبّر، عن الصحابه عن النبی(صلی الله علیه وآله وسلم) ، فمن شک فی ذلک أو فی شیء منه فهو جهمیّ لا تقبل شهادته ولا یُسلّم علیه، ولا یُعاد فی مرضه». این حدیث را بزرگان از بزرگان از صحابه روایت کرده اند و هر کس در صحت این روایت شک نماید او جهمی و شهادت او پذیرفته نیست، سلام نباید به او داد و به هنگام مریضی از وی نباید عیادت کرد.(طبقات الحنابله، ج۳، ص۸۱، ج ۸۲، ط ج مکتبه العبیکان، مکه المکرمه ج جامعه أم القری، إبطال التأویلات لأبی یعلی، ج۱، ص۱۴۱، ط۱ ج مکتبه دار الإمام الذهبی الکویت، ۱۴۱۰ هـ.، إبطال التأویلات، ج۱، ص۱۴۵)

خداوند با پیامبر (ص) مصافحه می کند:

وروی المشبهه عن النبی علیه الصلاه والسلام أنّه قال: لقینی ربی فصافحنی وکافحنی ووضع یده بین کتفی حتی وجدت برد أنامله.

مشبهه از پبامبر گرامی (صلی الله علیه وآله وسلم) نقل می کنند که فرمود: با خداوند ملاقات کردم و او با من مصافحه کرد و به بوسه داد و دستش را میان شانه های من نهاد و من سردی انگشتان خدا را احساس کردم.

الملل والنحل، ج ۱، ص ۱۰۰٫

کرسی در اثر سنگینی خدای وهابیت ناله می کند:

سیوطی از طرق مختلف عن عمر نقل می کند که زنی خدمت رسول اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) رسید و گفت: دعا کن خداوند مرا وارد بهشت سازد، رسول گرامی(صلی الله علیه وآله وسلم) خدا را به عظمت یاد کرد و فرمود: «إنّ کرسیّه وسع السماوات والأرض ، وإنّ له أطیطاً کأطیط الرحل الجدید إذا رکب من ثقله».کرسی خداوند، سراسر آسمان و زمین را فرا گرفته است و هنگامی که خداوند بر روی کرسی قرار می گیرد، در اثر سنگینی حق از کرسی ، ناله ای همانند ناله شتر بچه خارج می شود.(قال السیوطی: وأخرج عبد بن حمید وابن أبی عاصم فی السنه والبزار وأبو یعلی وابن جریر وأبو الشیخ والطبرانی وابن مردویه والضیاء المقدسی فی المختاره عن عمر، «أنّ إمرأه أتت النبی صلی الله علیه وسلم فقالت: أدع اللّه أن یدخلنی الجنّه ، فعظمّ الرب تبارک وتعالی وقال : «إنّ کرسیّه وسع السماوات والأرض ، وإنّ له أطیطاً کأطیط الرحل الجدید إذا رکب من ثقله». الدر المنثور ج ۱ ص ۳۲۸)

و هیثمی در کتاب مجمع الزوائد این روایت را صحیح دانسته است.(قال الهیثمی: رواه البزار ورجاله رجال الصحیح ـ مجمع الزوائد، ج ۱، ص ۸۳٫ وقال أیضاً: رواه أبو یعلی فی الکبیر ورجاله رجال الصحیح غیر عبد اللّه بن خلیفه الهمذانی وهو ثقه ـ مجمع الزوائد، ج ۱۰، ص ۱۵۹)

رسول خدا قرآن را فراموش می کند:

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَیْدِ بْنِ مَیْمُون، أَخْبَرَنَا عِیسَی بْنُ یُونُسَ، عَنْ هِشَام، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ عَائِشَهَ رضی الله عنها قَالَتْ سَمِعَ النَّبِیُّ صلی الله علیه وسلم رَجُلاً یَقْرَأُ فِی الْمَسْجِدِ فَقَالَ : رَحِمَهُ اللَّهُ، لَقَدْ أَذْکَرَنِی کَذَا وَکَذَا آیَهً، أَسْقَطْتُهُنَّ مِنْ سُورَهِ کَذَا وَکَذَا

رسول خدا شنیدند که مردی در مسجد قرآن می خواند ، پس فرمودند خدا فلانی را رحمت کند ; آیه فلان و فلان از سوره فلان را به یاد من آورد … که من آن ها را از سوره فلان فراموش کرده بودم !!!

صحیح البخاری ، ج۳ ، ص۱۵۲، ح ۲۶۵۵ ، کتاب الشهادات، ب ۱۱ ، باب شَهَادَهِ الأَعْمَی.

پیامبر در حال جنابت نماز می خواند:

روی البخاری عَنْ أَبِی هُرَیْرَهَ، قَالَ أُقِیمَتِ الصَّلاَهُ، وَعُدِّلَتِ الصُّفُوفُ قِیَامًا، فَخَرَجَ إِلَیْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وسلم فَلَمَّا قَامَ فِی مُصَلاَّهُ ذَکَرَ أَنَّهُ جُنُبٌ فَقَالَ لَنَا : مَکَانَکُمْ. ثُمَّ رَجَعَ فَاغْتَسَلَ، ثُمَّ خَرَجَ إِلَیْنَا وَرَأْسُهُ یَقْطُرُ، فَکَبَّرَ فَصَلَّیْنَا مَعَهُ. تَابَعَهُ عَبْدُ الأَعْلَی عَنْ مَعْمَر عَنِ الزُّهْرِیِّ. وَرَوَاهُ الأَوْزَاعِیُّ عَنِ الزُّهْرِیِّ.

صحیح البخاری، ج ۱، ص۷۷، ح ۲۷۵، کتاب الغسل، باب إذا ذکر فی المسجد أنّه جنب ـ صحیح مسلم، ج ۱، ص ۴۲۲، کتاب الصلاه، باب متی یقوم الناس للصلاه ح ۱۵۷ و ۱۵۸ .

پیامبر قصد خودکشی می کرد:

وَفَتَرَ الْوَحْیُ فَتْرَهً حَتَّی حَزِنَ النَّبِیُّ – صلی الله علیه وسلم – فِیمَا بَلَغَنَا حُزْنًا غَدَا مِنْهُ مِرَارًا کَیْ یَتَرَدَّی مِنْ رُءُوسِ شَوَاهِقِ الْجِبَالِ ، فَکُلَّمَا أَوْفَی بِذِرْوَهِ جَبَل لِکَیْ یُلْقِیَ مِنْهُ نَفْسَهُ ، تَبَدَّی لَهُ جِبْرِیلُ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ إِنَّکَ رَسُولُ اللَّهِ حَقًّا . فَیَسْکُنُ لِذَلِکَ جَأْشُهُ وَتَقِرُّ نَفْسُهُ فَیَرْجِعُ ، فَإِذَا طَالَتْ عَلَیْهِ فَتْرَهُ الْوَحْیِ غَدَا لِمِثْلِ ذَلِکَ ، فَإِذَا أَوْفَی بِذِرْوَهِ جَبَل تَبَدَّی لَهُ جِبْرِیلُ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِکَ.

بخاری می گوید : مدت زمانی وحی قطع شد ; تا اینکه – طبق آنچه به ما خبر رسید – رسول خدا اندوهگین گردیدند به حدی که هر روز چند بار می خواستند خود را از بالای قله کوه ها به پایین پرت کنند.

پس هر زمان که می خواستند خود را به پایین پرت کنند جبریل خود را به او نشان می داد و می گفت : ای محمد تو واقعا فرستاده خدا هستی !! پس به همین سبب نگرانی حضرت از بین می رفت و دلش آرام می گرفت ; اما باز وقتی بعد از چند وقت به او وحی نشد دوباره به دنبال همین کار می رفت پس وقتی به کوهی می رسید جبریل خود را برای او آشکار کرده و همین مطلب را برای او می گفت.

بخاری، کتاب التعبیر، ۲۹۸۲ و کتاب الانبیاء، ۳۳۹۲، کتاب التفسیر، ۴۹۵۲، الامام البخاری، ۱۴۲٫

در یک ساعت با ۱۱ نفر از زنانش نزدیکی می کرد!:

بخاری در صحیح خود نقل می نویسد:

حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِک، قَالَ کَانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه وسلم یَدُورُ عَلَی نِسَائِهِ فِی السَّاعَهِ الْوَاحِدَهِ مِنَ اللَّیْلِ وَالنَّهَارِ، وَهُنَّ إِحْدَی عَشْرَهَ. قَالَ قُلْتُ لأَنَس أَوَکَانَ یُطِیقُهُ قَالَ کُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّهُ أُعْطِیَ قُوَّهَ ثَلاَثِینَ. وَقَالَ سَعِیدٌ عَنْ قَتَادَهَ إِنَّ أَنَسًا حَدَّثَهُمْ تِسْعُ نِسْوَه.

انس گفت : رسول خدا صلی الله علیه وسلم در یک ساعت از شبانه روز بین یازده زن خویش می گشت !!! به انس گفتم : آیا او نیروی این کار را داشت؟ پاسخ داد : در میان ما صحابه این چنین مطرح بود، که به آن حضرت نیروی سی مرد داده شده است !!!

صحیح بخاری ، ج۱، ص۷۱، ح۲۶۸، کتاب الغسل، ب ۱۲ ، باب إِذَا جَامَعَ ثُمَّ عَادَ، وَمَنْ دَارَ عَلَی نِسَائِهِ فِی غُسْل وَاحِد .

حال باید آقایان اهل سنت و مدافعان از صحیح بخاری بیان کنند که آیا پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) برای صحابه تعریف می کرد که من در یک ساعت با ۱۱ تن از همسرانم چنین و چنان می کنم و یا همسران حضرت این را نقل می کردند و یا انس از نزدیک شاهد این قضیه بوده در هر صورت به قدری موضوع زشت است که قابل تصور نیست.

پیامبر در جلوی مردم برهنه و عریان:

بخاری می نویسد:

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِینَار، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، یُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه وسلم کَانَ یَنْقُلُ مَعَهُمُ الْحِجَارَهَ لِلْکَعْبَهِ وَعَلَیْهِ إِزَارُهُ. فَقَالَ لَهُ الْعَبَّاسُ عَمُّهُ یَا ابْنَ أَخِی، لَوْ حَلَلْتَ إِزَارَکَ فَجَعَلْتَ عَلَی مَنْکِبَیْکَ دُونَ الْحِجَارَهِ. قَالَ فَحَلَّهُ فَجَعَلَهُ عَلَی مَنْکِبَیْهِ، فَسَقَطَ مَغْشِیًّا عَلَیْهِ، فَمَا رُئِیَ بَعْدَ ذَلِکَ عُرْیَانًا صلی الله علیه وسلم.

جابر بن عبد اللّه نقل می کند که رسول خدا همراه مردم سنگ های کعبه را جا به جا می نمودند در حالیکه لنگی بر تن داشتند ; پس عباس عموی ایشان به ایشان گفت : ای فرزند برادرم اگر این لنگ را باز کنی و آن را بر روی دوشت بگذاری در زیر سنگ ( راحت تر خواهی بود ) پس ایشان لنگ را باز کرده و آن را بر روی دوش خود انداخت!!! ; ناگهان بیهوش بر روی زمین افتاد ; پس دیگر بعد از آن کسی حضرت را برهنه ندید !!!

بخاری ، ج۱، ص ۹۶ ، ح۳۶۴، کتاب الصلاه، ب ۸ ، باب کَرَاهِیَهِ التَّعَرِّی فِی الصَّلاَهِ وَغَیْرِهَا.

وأخرج الترمذی عن عائشه قالت: قدم زید بن حارثه المدینه ورسول اللّه صلی اللّه علیه وسلم فی بیتی ، فأتاه فقرع الباب ، فقام إلیه رسول اللّه صلی اللّه علیه وسلم عریاناً یجرّ ثوبه ، واللّه ما رأیته عریاناً قبله ولا بعده ، فاعتنقه وقبّله. هذا حدیث حسن.

سنن ترمذی، ج ۵، ص ۷۶، ح ۲۷۳۲٫

بنی اسرائیل، موسی را لخت و عریان تماشا می کنند:

روی البخاری ومسلم عن أبی هریره قال: قال رسول اللّه (صلی اللّه علیه وآله): إن موسی کان رجلا حییا ستیرا … فخلا یوما وحده، فوضع ثیابه علی الحجر، ثم اغتسل، فلما فرغ أقبل علی ثیابه لیأخذها، وإن الحجر عدا بثوبه فأخذ موسی عصاه وطلب الحجر، فجعل یقول: ثوبی حجر، ثوبی حجر، حتی انتهی الی ملأ من بنی إسرائیل فرأوه عریانا، أحسن مما خلق اللّه وأبرأه ممّا یقولون.

صحیح بخاری، ج ۱، ص ۷۳، ح ۷۵، کتاب الغسل باب من اغتسل عریانا وحده فی الخلوه ـ صحیح مسلم، ج ۱، ص۱۸۳، کتاب الحیض باب جواز الاغتسال عریانا فی الخلوه.

حضرت موسی سیلی بر صورت عزرائیل می نوازد:

قریب به این اسطوره، قضیّه ای است که ابوهریره نقل می کند که حضرت موسی هنگام قبض روح، چنان سیلی به صورت عزرائیل نواخت که چشم او از حدقه بیرون پرید، و او به خداوند از دست حضرت موسی شکایت نمود وگفت: اگر موسی مورد عنایت تو نبود، من هم با وی به سختی برخورد می کردم.

عن أبی هریره، قال: أرسل ملک الموت إلی موسی (علیه السلام) فلمّا جاءه صکّه ففقأ عینه، فرجع إلی ربّه فقال أرسلتنی إلی عبد لا یرید الموت، قال: فردّ اللّه إلیه عینه.

صحیح مسلم، ج ۷، ص۱۰۰، کتاب الفضائل باب فضائل موسی ـ صحیح بخاری، ج ۲، ص۹۲، کتاب الجنائز باب من أحبّ الدفن فی الأرض المقدّسه.

وفی روایه عمّار، فقال: یا ربّ! عبدک موسی فقأ عینی، ولولا کرامته علیک، لشققت علیه.

فتح الباری ج ۶ ص ۳۱۵٫

شکی نیست که این مطالب بی اساس، با منطق قرآن که حضرت موسی را پیامبر مرسل و مخلص معرفی می کند، سازگاری ندارد: «وَ اذْکُرْ فِی الْکِتَـبِ مُوسَی إِنَّهُ کَانَ مُخْلَصًا وَکَانَ رَسُولاً نَّبِیًّا» (مریم/ ۵۱)، «و در این کتاب از موسی یاد کن، زیرا که او پاکدل و فرستاده ای پیامبر بود».و با مقام عصمت و جایگاه والای او نزد خداوند تعالی منافات دارد: «وَ کَانَ عِندَ اللَّهِ وَجِیهًا»، (أحزاب/ ۶۹) «و موسی نزد خدا آبرومند بود».

و هم چنین روایتی که از ابو هریره نقل کرده اند که در قیامت هرچه از گنهکاران را وارد جهنم می کنند پر نمی شود تا آن گاه که خداوند تبارک وتعالی پای خود را در درون جهنّم می نهد و پر می شود:

عن أبی هریره… یقال لجهنم: هل امتلأت؟ وتقول هل من مزید؟ فیضع الربّ تبارک وتعالی قدمه علیها فتقول: قطّ قطّ.

صحیح بخاری، ج ۶، ص ۴۸ و ص ۲۲۴٫

فتاوی زشت مستند به اسرائیلیات

ازدواج مشرقی با مغربی:

فإذا زوّج الرجل ابنته وهی فی المشرق برجل هو وأبوها فی المغرب ، ولم یفترقا لیلاً ونهاراً حتی مضت مدّه ستّه أشهر ، فولدت البنت فی المشرق ، التحق نسب الولد بالرجل الذی هو وأبوها فی المغرب، مع أنّه لا یمکنه الوصول إلیها إلاّ بعد سنین متعدّده ; بل لو حبسه السلطان من حین العقد وقیّده ، وجعل علیه حفظه مدّه خمسین سنه، ثمّ وصل إلی بلد المرأه فرأی جماعه کثیره من أولادها ، وأولاد أولادها ، إلی عدّه بطون ، التحقوا کلّهم بالرجل الذی لم یقرب هذه المرأه ولا غیرها ألبته.

الفقه الإسلامی للزحیلی، ج ۷، ص۶۸۳٫

شیر حیوانی موجب رضاع می شود:

وأفتی محمد بن إسماعیل البخاری صاحب الصحیح: بأنّ لبن البهیمه ینشر الحرمه ، فلو شرب اثنان أو أکثر من لبن شاه واحده صاروا إخوه أو أخوات من الرضاعه … هذه المسأله کانت سبب إخراجه من بخارا.

المبسوط، ج ۳۰، ص۲۹۷، ج ۱، ص ۱۳۹٫

حکم شخص یدخل بتمامه فی الفرج:

کتب أحمد بن محمد الصاوی من فقهاء المالکیّه: … لو دخل شخص بتمامه فی الفرج، فلا نصّ عندنا، وقالت الشافعیّه : إن بدأ الدخول بـ «ذکره» اغتسل و إلاّ فلا … .

حاشیه الشرح الصغیر علی أقرب المسالک للصاوی، ج ۲، ص ۱۶۴ ، ط مصر۱۳۹۲، حاشیه الدسوقی علی الشرح الکبیر، ج ۱، ص ۵٫

قال عبد الحمید الشَرْوانی نزیل مکّه المکرّمه: … ولو دخل شخص فرج امرأه وجب علیهما الغسل ولو أدخل ذکره فی ذکر آخر وجب الغسل علی کلّ منهما کما أفتی به الرملی شیخنا…

حواشی الشروانی علی تحفه المحتاج، ج ۱، ص ۲۶۰ ، کتاب الطهاره، ط. دار إحیاء التراث ـ بیروت.

رجل شقّ ذکره وأدخله فی إمرئتین:

قال عبد الحمید الشَرْوانی: لو شقّ ذکره نصفین فأدخل أحدهما فی زوجه ، والآخر فی زوجه أخری ، وجب علیه الغسل دونهم … لو أدخل أحدهما فی قبلها ، والأخری فی دبرها ، وجب الغسل.

حواشی الشروانی علی تحفه المحتاج، ج ۱، ص ۲۵۹ ، کتاب الطهاره، ط. دار إحیاء التراث ـ بیروت.

حکم رجل دخل فی بطن امرأه:

لو أنّ رجلاً دخل بطن امرأه من أسفل ، فهل یجب علیه الغسل أم لا؟ فأجاب : إنّه لو دخل من رجلیه وجب علیه الغسل ، وإذا دخل من جهه الرأس فلا یجب علیه الغسل.

ما لا یجوز فیه الخلاف لعبد الجلیل عیسی، ۹۰٫

هم زمان با اجرای سیاست «حسبنا کتاب اللّه» و منع از تحدیث و نگارش احادیث پیامبر صلی الله علیه وآله و محو آثار مکتوب نبوی، دسیسه سازان بیکار ننشسته، جای خالی احادیث رسول خدا صلی الله علیه وآله را با نقل خرافات و روایات اسرائیلی پرکردند! و مطالب تحریف شده ی کتب آسمانی گذشته را در تفسیر قرآن وارد کردند، به طوری که هم اکنون صدها حدیث و داستان از این دست در مجموعه های تفسیر اثری از قول صحابه، تابعین و اتباع تابعین ثبت شده است.

درخشش فقه اهل بیت (ع) در کشورهای اسلامی

با توجه به این که در سال های اخیر، در کشورهای اسلامی مشکلات جامعه بشری رو به افزایش گذاشته، برخی از دانشمندان و فقهای روشنفکر اهل سنت دریافته اند که احادیث صحیح رسیده از پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) در میان کتب اهل سنت خیلی اندک و غالب فتاوای فقها بر خاسته از قیاس و استحسانات عقول بشری است و این چنین فقهی نمی تواند پاسخگوی این مشکلات باشد.

و از آنجایی که فرهنگ نورانیِ شیعه، برگرفته از سرچشمه اقیانوس بی کران علوم اهل بیت(علیهم السلام) می باشد، توانایی پاسخگویی به تمام مشکلات بشری در همه حوزه های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی دارد، از این روی فقهای ژرف اندیش اهل سنت، برای حل برخی از معضلات پیچیده جامعه امروزی، نا گزیر شدند به سوی علوم اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام) توجه کنند و مطابق فقه آل محمد(صلی الله علیه وآله) فتوا صادر کنند، و اینک چند نمونه از موارد را ذکر می کنیم.(گفتنی است در این بخش از فایلی که دوست عزیزم جناب آقای دکتر بی آزار شیرازی در اختیارم قرار داده بودند، حد اکثر استفاده را بردم.)

قانون رضاع از یک قطره به ۱۵ بار

در مقدار رضاع و شیرخوردنی که موجب محرمیت و حرام شدن ازدواج میان دو کودک شیر خوار می گردد، در نظر بعضی از مذاهب اربعه مانند ، حنفیان و مالکیان و حنبلیان، با نوشیدن کمی و لو یک قطره شیر، محرمیت ایجاد می گردد واز نظر شافعیان و نظر راجح حنابله پنج بار شیرخوردن عامل محرم شدن دو کودک می شود.

ولی در فقه شیعه برخواسته از احادیث اهل بیت(علیهم السلام)، شیرخوارگی باید به اندازه ای باشد که باعث رویش گوشت و محکم شدن استخوان کودک گردد و یا از نظر مدت ، یک شبانه روز پشت سر هم و یا از نظر تعداد، پانزده مرتبه باشد.

شیخ محمود شلتوت رئیس دانشگاه الازهر، نظر شیعه را بر می گزیند واعلام می دارد:

من شخصا دلیل شیعه را قویتر دانسته و بر طبق رأی شیعه در این قسمت فتوی می دهم.

مجله رساله الاسلام، چاپ دار التقریب قاهره ، شماره ۲ سال ۱۱ ص ۲۱۷٫

زیرا عنوان امهات در قرآن: «وَامُّهَاتِکُم اللاتِی اَرضَعْنَکُم» مدتی را می طلبد که مفهوم مادری را برای کودک شیرخوار ایجاد کند و طبیعی است که با خوردن یک قطره شیر یا سه یا پنج نوبت ، عاطفه و شوق مادری میان آن دو پدید نمی آید.

الفتاوی، نوشته شیخ محمود شلتوت، ص ۲۸۳ چاپ قاهره، دار الشروق .

عدول از قانون سه طلاق به یک طلاق

از نظر پیشوایان مذاهب چهارگانه اگر مردی به زنش بگوید: «من تو را سه طلاقه کرده ام»، سه طلاق محسوب می شود و دیگر حق رجوع ندارد ولی از نظر فقه اهل بیت(علیهم السلام)، یک طلاق محسوب می گردد.

در سال ۱۹۲۹ این قانون در مصر طبق مذهب شیعه، تغییر یافت و در ماده سوم از قانون شماره ۲۵ ، تصریح شد که: «طلاقی که با عدد همراه است چه با لفظ و چه با اشاره، یک طلاق بیشتر محسوب نمی شود».

این تغییر از مذهب حنفی به مذهب جعفری به خاطر مصلحت خانواده و یسر و آسانی بر مردمی است که دچار چنین طلاقی می شوند.

احکام الأسره ،تألیف محمد مصطفی شلبی، ص ۴۸۹٫

ماده ۹۰ قانون خانواده اردن تصریح می کند که : «طلاق مکرر در مجلس واحد ، یک طلاق محسوب می شود».

القرارات الاستئنافیه فی اصول المحاکمات الشرعیه و اصول الدعوی، نوشته قاضی احمد داوود، ج ۲ ، ص ۹۱۲ ، شرح قانون الاحوال الشخصیه الاردنی نوشته: دکتر محمد السرطاوی، ج ۲، ص ۳۲۶٫

و ماده ۱۰ قانون امارات نیز، تصریح می کند که: «طلاقهای پی در پی یا متعدد در یک مجلس یک طلاق محسوب می شود».

حداکثر بارداری از دو سال به ۹ ماه

حد اکثر دوران حاملگی از نظر حنفیان دو سال و از نظر مالکیان وشافعیان وحنبلیان چهار سال و از نظر لیث بن سعد وعباد بن عوام ، پنج سال واز نظر زهری هفت سال و این قول دیگری از مالک است.

ولی از نظر فقهای شیعه حداکثر دوران حاملگی ۹ ماه است و بعضی گفته اند ۱۰ ماه و برخی یکسال کامل نه بیشتر.

در مصر زنانی فاسد، فرزندان نامشروع را به شخص ثروتمند مرده ای نسبت می دادند و به نظر فقهای حنفی استناد می کردند که حداکثر دوران بارداری تا دو سال است ، وزارت دادگستری مصر مسئله را به پزشکی قانونی ارجاع داد و پزشکی قانون نظر فقه امامیه را مورد تأیید قرار داد.

معجم فقه السلف عتره و صحابه و التابعین، تألیف محمد المنتصر الکتانی، ص ۲۶۲٫

از این روی در محاکم قضایی مصر، مطابق قانون شماره ۲۵ سال ۱۹۲۹، ماده ۱۵، حداکثر دوران بارداری را که مطابق فقه امامیه یک سال قرار داده بودند، عمل می شود.

الاحوال الشخیه، نوشته محمد محیی الدین، ص ۴۷۴٫

از عدم جواز تا جواز وصیت برای وارث

از نظر مذاهب اربعه اهل سنت وصیت برای وارث جایز نیست ولی از نظر فقه اهلبیت جایز است.

قانون وصیت در مصر در ماده ۳۷ سال ۱۹۴۶ ، نظر اهل بیت را پذیرفت و وصیت برای وارث را در حدود ثلث بدون اجازه ورثه اجازه داد.

الفقه الاسلامی وأدلّته نوشته دکتر وهبه زحیلی ، ج ۱۰، ص ۷۴۷۸٫

شیخ محمد زکریا البردیسی استاد دانشکده دانشگاه قاهره می گوید: «ما در قوانین جدید خانواده در جواز وصیت برای وارث به مذهب شیعه عمل کردیم و مذاهب چهارگانه تسنن را که وصیت برای وارث را اجازه نمی داد رها ساختیم ، واین همگام با مصالح مردم در دائره کتاب و سنت است».

دعوه التقریب قاهره، المجلس الاعلی للشئون الاسلامیه ۱۴۱۲ هـ ، ص ۲۴۱٫

توسعه وقت رمی جمرات

از نظر جمهور فقهای مذاهب اربعه وقت رمی جمرات بعد از زوال است واین امر باعث شده که هر سال به سبب ازدحام جمعیت میلیونی ، عده ای کشته شوند ، عده ای از فقهاء عربستان سعودی بر آن شده اند که به استناد فقه امام باقر (ع) وقت رمی جمرات را از صبح قرار دهند.

علامه شیخ زرقاء می نویسد : «در روز دوم از ایام عید، جمهور فقهاء برآنند که وقت رمی از زوال آغاز می شود و رمی قبل از ظهر صحیح نیست ، ولی در این مسئله امام باقر محمد بن علی از آل البیت (ع) مخالفت کرده اند … و بنابراین در این ایام از اول صبح، می توان رمی کرد و بر مکلف است که از یکی از مذاهب معتبر هر کدام که باشد پیروی کند و خداوند از وی می پذیرد.»

فتاوی مصطفی الزرقاء، ص ۱۹۶، به اهتمام مجدی احمد مکی ، چاپ دمشق ، دار القلم ، ۱۴۲۰٫

دکتر عبد الوهاب ابو سلیمان عضو کبار العلماء عربستان سعودی می نویسد: مذهب شیعه زیدی و امامی بنا به نظر امام ابو جعفر الباقر (ع) رمی جمرات را از صبح می دانند… واین نظر منسجم با مقاصد شریعت مطهره در رفع حرج ، و جلوگیری از خونریزی ، و حفظ نفوس است.

مجله البحوث الفقهیّه المعاصره، شماره ۴۹، سال ۱۳، ص ۱۲۲، شوال – ذیقعده و ذیحجه سال ۱۴۲۱ هـ. ق.

دکتر قرضاوی رئیس مجمع اتحادیه جهانی علمای مسلمین نیز همین نظریه را داده است.

مجله المجتمع کویت، شماره ۱۳۴۳، ص ۴۶، سال ۱۳۱۹ هـ.

 

 

برچسب ها
نمایش بیشتر

شبکه بین المللی مطالعات ادیان

اینفورس (شبکه بین المللی مطالعات ادیان)،‌ بخشی از یک مجموعه فعالیت های فرهنگی است که توسط یک گروه جهادی مجازی انجام می شود. این گروه  بدون مرز، متشکل از اساتید، طلاب، دانشجویان و کلیه داوطلبان باایمان و دغدغه مندی است که علاقمند به فعالیت علمی جهادی در عرصه جنگ نرم هستند. شما هم می توانید یکی از اعضای این گروه باشید(اینجا کلیک کنید). فعالیت های سایت زیر نظر سید محمد رضا طباطبایی، مدرس ادیان و کارشناس صدا و سیماست. موضوعات سایت نیز در زمینه سیر مطالعاتی با رویکرد تقویت بنیه های اعتقادی و پاسخ به شبهات است.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن